Ǹjẹ́ Ọlọ́run wà?

Ìbéèrè yìí jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìbéèrè tí ènìyàn ń wá jùlọ ní orí ayélujára, àti àwọn ìdáhùn tí ọ̀pọ̀ máa ń rí kò dára. Tàbí wọ́n ń pariwo ("àwọn ẹ̀rí márùn-ún nìyí tí o kò lè dáhùn") tàbí wọ́n ń yí ọ̀rọ̀ ("ọ̀rọ̀ ìgbàgbọ́ ni, kì í ṣe ọ̀rọ̀ ẹ̀rí"). Ojú-ìwé yìí kì í ṣe ọ̀kan nínú àwọn méjèèjì.

Ohun tí ó ṣe ni èyí: ó ń sọ ohun tí àṣà Kristẹni sọ ní pàtó nípa wíwà Ọlọ́run — ó sì ń ṣàlàyé rẹ̀ ní èdè tí ó ṣe kedere. O kò ní láti ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ ẹ̀sìn kankan láti kà á. O lè kà á gẹ́gẹ́ bí ìdáhùn pàtó láti ọ̀dọ̀ àṣà kan sí ọ̀kan nínú àwọn ìbéèrè tí ó tóbi jùlọ tí ènìyàn lè béèrè, kí o sì pinnu ohun tí o rò.

Àwọn ọ̀rọ̀ díẹ̀ kọ́kọ́

Fún àwọn olùkàwé tí kò ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ yìí:

• Jésù tí Násárétì jẹ́ olùkọ́ ẹ̀sìn Júù tí ó gbé ní Palẹ́sítáìnì ní ọ̀rúndún kìíní. Ohun tí àwọn Kristẹni sọ ni pé Ọlọ́run nínú ara ènìyàn ni òun pẹ̀lú. Ìjọba Róòmù pa á ní bí ọdún 30 AD pẹ̀lú ọ̀nà ìpaniyàn kan tí a ń pè ní àgbélébùú.
• Àgbélébùú jẹ́ ọ̀rọ̀ kúkúrú Kristẹni fún ìpaniyàn náà — bí ìjọba Róòmù ṣe pa Jésù ní gbangba ní bí ọdún 30 AD. Nígbà tí ojú-ìwé yìí bá sọ àgbélébùú, ìṣẹ̀lẹ̀ ìtàn pàtó yẹn ló túmọ̀ sí.
• Àjíǹde jẹ́ ohun tí àwọn Kristẹni sọ pé wọ́n rí Jésù láàyè ní ọjọ́ mẹ́ta lẹ́yìn ikú rẹ̀, láti ọ̀dọ̀ ọ̀pọ̀ ẹlẹ́rìí tí a darúkọ.
• Kristi jẹ́ orúkọ-ìpín, kì í ṣe orúkọ-ìdílé. Ìtumọ̀ Giriki ti ọ̀rọ̀ Heberu Mashiakh (Mèsáyà) ni — èyí tí ó túmọ̀ sí ẹni tí a fi òróró ororò sí, ẹni tí àṣà Júù ti ń retí láti pẹ́. Àwọn Kristẹni àkọ́kọ́ máa ń lò ó gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà àbáyọrí láti ṣàpèjúwe Jésù.
• Bíbélì jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn ìwé mímọ́ Júù àti Kristẹni. Ó ní apá méjì: Májẹ̀mú Láéláé (tí a kọ láàárín bí 1500 BC sí 400 BC, ìwé mímọ́ Júù pẹ̀lú, tí a ń pè ní Tánákì) àti Májẹ̀mú Tuntun (àwọn ìwé ọ̀rúndún kìíní AD nípa Jésù àti àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀).

Ìdáhùn kúkúrú àti òtítọ́

Ohun tí àṣà Kristẹni sọ ni pé: bẹ́ẹ̀ni, Ọlọ́run wà, àti pé àwọn ìdí tó dára wà láti gbà gbọ́ — díẹ̀ wá láti inú ẹ̀dá, díẹ̀ láti inú ohun tí ìwọ fúnra rẹ̀ ń rí lókàn, àti díẹ̀ láti inú ìṣẹ̀lẹ̀ ìtàn pàtó kan ní ọ̀rúndún kìíní. Ohun tí àṣà yìí sọ kò ní pé o gbọ́dọ̀ jọ̀wọ́ ara rẹ kíákíá. Ó ń pè ọ́ láti ṣàyẹ̀wò.

Ohun kan tí a gbọ́dọ̀ sọ ní ṣíṣe kedere: ọ̀pọ̀ ẹbí Yorùbá kò bẹ̀rẹ̀ ọ̀rọ̀ yìí láti òfò. Ìdílé kan-náà lè ní àwọn Kristẹni, àwọn Mùsùlùmí, àti àwọn tí ń ṣe àṣà ìbílẹ̀ — gbogbo wọn pẹ̀lú òye tiwọn nípa Ẹlẹ́dàá. Ojú-ìwé yìí kì í dáhùn àwọn àṣà yẹn; ó ń ṣàlàyé ohun tí àṣà Kristẹni sọ ní pàtó, kí o lè ṣe àfiwé fún ara rẹ.

Ìbéèrè tí ó wà lẹ́yìn ìbéèrè náà

Ọ̀pọ̀ ènìyàn tí ń ko ọ̀rọ̀ yìí sí ojú-ọnà ìwáàrí kò sí nínú àríyànjiyàn nínú òtítọ́. Wọ́n wà nínú ìrora, nínú àdàlú, nínú ohun tí ó ṣòro láti fi ọ̀rọ̀ sí — "ǹjẹ́ Ọlọ́run wà?" sì jẹ́ ọ̀nà kúkúrú ti "ǹjẹ́ ẹnìkan wà tó ń gbọ́?" Àwọn wọ̀nyí jẹ́ ìbéèrè méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, wọ́n sì tọ́ sí ìdáhùn ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.

Bí o bá dé ibi yìí láti ibi ìrora ọkàn, àwọn ojú-ìwé wa lórí ìjìyà, sísọnù, ìbínú sí Ọlọ́run, àti ìmọ̀lára wí pé Ọlọ́run jìnnà sí ìwọ ń sọ̀rọ̀ sí èyíinì lójú-kojú. Wọn kì í bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìbéèrè ìmọ̀-fọ́sọfí; wọ́n bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òtítọ́ pé o wà nínú ohun kan.

Bí o bá dé ibi yìí láti ipò ìmọ̀ — tí ó ń ronú bóyá gbogbo èrò Ọlọ́run ní ìtàkùn — ohun tí ó wà nísàlẹ̀ wà fún ìwọ.

Bí àṣà Kristẹni ṣe ń kọ́ orí rẹ̀

Àṣà Kristẹni kò gbé ẹrù rẹ̀ sí orí àwọn àríyànjiyàn àìní-ara nípa wíwà ti ọlọ́run gbogbogbòò. Ọ̀rọ̀ náà kì í ṣe "jẹ́ kí á kọ́kọ́ jẹ́rìí pé ọlọ́run kan wà, kí a sì jiyàn lọ́nà tí ó tẹ̀lé rẹ̀ pé ẹ̀sìn wo ló tọ̀nà." Dípò rẹ̀: "wo ènìyàn pàtó kan, nínú ìṣẹ̀lẹ̀ pàtó kan, kí o sì béèrè pé irú ayé wo ló lè mú irú èyí jáde."

Ènìyàn náà ni Jésù tí Násárétì — olùkọ́ ẹ̀sìn Júù tí a bí lábẹ́ àkóso Róòmù ní àyíká ọdún òfo. Ó kọ́ni fún bí ọdún mẹ́ta, ìjọba Róòmù sì pa á (pẹ̀lú ọ̀nà tí a ń pè ní àgbélébùú) ní bí ọdún 30 AD, àti — gẹ́gẹ́ bí ọ̀pọ̀ ẹlẹ́rìí tí a darúkọ nínú àwọn ìwé tí a ṣì ní ṣe sọ — wọ́n rí i láàyè ní ọjọ́ mẹ́ta lẹ́yìn náà. Ìjiyàn Kristẹni fún wíwà Ọlọ́run, ní ìparí gbogbo rẹ̀, gba ibẹ̀ kọjá.

Kí a tó dé apá àárín náà, ìlà mẹ́ta ti ẹ̀rí ń tọ́ka sí ìtọ́ka kan, ó sì yẹ kí a gba ọ̀kọ̀ọ̀kan ní tààrà.

1. Ayé yìí dàbí ohun kan, kì í ṣe òfo

Ayé yìí ní ìbẹ̀rẹ̀. (A jiyàn èyí fún ọ̀rúndún; ìfọwọ́sí àwọn onímọ̀-ìjìnlẹ̀ ti tọ́ka sí ìbẹ̀rẹ̀ pàtó kan — Big Bang — ní ọ̀rúndún tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ kọjá.) Ohun tí ó dá ayé yìí kì í ṣe ayé fúnra rẹ̀. Ohun yẹn gbọ́dọ̀ jẹ́ ayérayé, aláìní-ara, alágbára gidigidi, ó sì gbọ́dọ̀ ní agbára láti ṣe ayé tí a ṣe ní pípé bẹ́ẹ̀ fún ìwàláàyè, débi pé àwọn onímọ̀-sáyẹ́ǹsì láti orísirísi èrò ìmọ̀-fọ́sọfí ti tọ́ka sí.

Èrò Kristẹni kì í ṣe àjèjì tó ń ṣe àlàyé èyí, ṣùgbọ́n ó ṣe é ní mímọ́: ayé jẹ́ iṣẹ́ ohun kan tó wà ṣáájú rẹ̀, ìrísí àpẹẹrẹ sì jẹ́ àpẹẹrẹ tòótọ́. Àwọn èrò mìíràn lè kọ́ àlàyé yíyàtọ̀ (gẹ́gẹ́ bí èrò àwọn ayé lọ́pọ̀lọ́pọ̀ — èrò pé ayé ainíyà ń bẹ tí tiwa ló ní orí ire), ṣùgbọ́n àwọn àlàyé tuntun yẹn pẹ̀lú ni a kò lè ṣàyẹ̀wò, wọ́n sì nílò ìrò ju ohun tí èrò àpẹẹrẹ nílò lọ.

Èyí kì í ṣe ẹ̀rí. Àpèjúwe ni nípa ibi tí ẹ̀rí náà ti ń darí ọkàn sí.

2. Ìmọ̀-ọkàn ìwà tí o ní kì í ṣe àṣìṣe

Ó fẹ́rẹ̀ jẹ́ pé gbogbo ènìyàn ń hùwà bí ẹni pé àwọn nǹkan kan jẹ́ búburú gan-an — pípalọ́jú àwọn ọmọdé fún ayọ̀, dídẹ̀ ìgbẹ́kẹ̀lé, lílo àwọn aláìní agbára — kì í ṣe pé wọ́n kàn ń korò tàbí pé wọn kò bá ìtẹ̀síwájú ẹranko mu. Bí ìwà mímọ́ bá jẹ́ ìfẹ́ ìwàláàyè tí a fi pa mọ́ nìkan, ká à ti ó dára tàbí burú gbáà kò sí — ìṣe tí ó ṣe iṣẹ́ nìkan ni. Ọ̀pọ̀ ènìyàn kò lè gbé igbé-ayé olóòótọ́ bí èyí bá jẹ́ òtítọ́, kódà bí wọ́n bá gbà á gbọ́ ní ọ̀rọ̀.

Ohun tí àṣà Kristẹni sọ ni pé ìfẹ́ ìwà mímọ́ tí o ń rí lọ́kàn rẹ kì í ṣe àìṣe. Ìtọ́ka ni. Ayé ní ìwà mímọ́ nínú nítorí pé ẹni tí ó dá a ní ìwà mímọ́, ìwọ sì ń gbé apá kan ìwà yẹn nínú ara rẹ.

3. Òtítọ́ pé ènìyàn ń wá ohun ìjìnlẹ̀

Ó fẹ́rẹ̀ jẹ́ pé gbogbo àṣà ènìyàn, ní apá ńlá ti ìtàn, ti ní ìmọ̀-ọkàn nípa ìpète, ìtumọ̀, ẹwà, ẹrù-iṣẹ́, àti ohun kan tí ó ré kọjá ohun tí a lè fọwọ́ kàn. Èrò àbínibí (èrò pé ohun tí a lè fọwọ́ kàn nìkan ló wà) kò sọ asọtẹ́lẹ̀ pé àwọn ẹ̀dá yóò dé ojú ìjẹ̀rísí pé ìgbé-ayé wọn ní ìtumọ̀ — ìtumọ̀ kì í wà fún àwọn ohun tí kò ní ọkàn.

Ó dára pé ìwọ àti ó fẹ́rẹ̀ jẹ́ pé gbogbo ẹni tí o mọ̀ ti béèrè ìbéèrè yìí, ó kéré tán, ó ń tọ́ka sí ohun kan. Ohun tí àṣà Kristẹni sọ, gẹ́gẹ́ bí olórí Kristẹni àkọ́kọ́ kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Paulu ṣe sọ — tí ó ń bá ọ̀pọ̀ àwọn onímọ̀-fọ́sọfí sọ̀rọ̀ ní Áténì ní bí ọdún 50 AD — ni pé ìwákiri náà jẹ́ apá kan iṣẹ́ àpẹẹrẹ: pé Ọlọ́run ṣe ènìyàn "kí wọ́n lè wá òun, kí wọ́n sì fi ọwọ́ kanra, kí wọ́n sì rí i — bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò jìnnà sí ọ̀kọ̀ọ̀kan wa."

Apá tí ó gbọ́dọ̀ jẹ́ òtítọ́

Àwọn ìlà mẹ́ta wọ̀nyí ń tọ́ka sí ohun kan, ṣùgbọ́n ọ̀kankan kò pé. Ohun tí ó sọ ìjiyàn Kristẹni di àyẹ̀wò ni èrè kan pàtó: pé wọ́n pa Jésù, àti pé ọjọ́ mẹ́ta lẹ́yìn náà, wọ́n rí i láàyè.

Àwọn Kristẹni àkọ́kọ́ kò sọ pé Jésù jẹ́ olùkọ́ ìwà mímọ́ ńlá àti pé kí ìwọ tẹ̀lé àpẹẹrẹ rẹ̀. Wọ́n sọ pé wọ́n pa á, àti lẹ́yìn náà wọ́n rí i láàyè, èyí sì ni ìdí kan ṣoṣo tí ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn fi parí sí ìwàásù ẹgbẹ́ tuntun lábẹ́ irúfẹ́ ikú. Paulu, tí ó ń kọ ọ̀rọ̀ ní bí ogún ọdún lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀ náà — nínú àkójọ ìrántí ìwàláàyè àwọn tí ó rí — sọ ọ́ ní tààrà:

(Àkíyèsí kan nípa ọ̀rọ̀ ṣáájú ìfàjáde náà: Kristi jẹ́ orúkọ-ìpín, kì í ṣe orúkọ-ìdílé. Ìtumọ̀ Giriki ti ọ̀rọ̀ Heberu Mashiakh (Mèsáyà) ni — èyí tí ó túmọ̀ sí ẹni tí a fi òróró ororò sí, ẹni tí àṣà Júù ti ń retí láti pẹ́.)

Bí kò bá jẹ́ pé Kristi ti jí dìde, ìwàásù wa lásán ni, ìgbàgbọ́ yín pẹ̀lú lásán ni... Bí ìrètí wa nínú Kristi bá jẹ́ fún ayé yìí nìkan, àwa ni a yẹ kí a banújẹ́ jùlọ nínú gbogbo ènìyàn.

Èyí jẹ́ èdè tí kò wọ́pọ̀ fún olórí ẹ̀sìn láti lò nípa ẹgbẹ́ tirẹ̀ fúnra rẹ̀. Paulu ń sọ pé: bí èyí kò bá ṣẹlẹ̀, jáde. Kò sí ibi tí a lè padà sí — "ó dára, àwọn ẹ̀kọ́ náà ṣì dára" — àṣà Kristẹni dúró lórí ìṣẹ̀lẹ̀ ìtàn gbangba kan tí o lè wádìí.

Ìjiyàn ìtàn ti ìṣẹ̀lẹ̀ yìí — ohun tí àwọn Kristẹni pè ní àjíǹde (Jésù tí a pa, tí wọ́n sì rí i láàyè ní ọjọ́ mẹ́ta lẹ́yìn) — ní ojú-ìwé tirẹ̀ ní orí ojú-ìwé yìí. Ìdáhùn kúkúrú ni pé otito mẹ́rin — ìpaniyàn Jésù pẹ̀lú àgbélébùú, ibojì rẹ̀ tí ó di òfìfo, ọ̀pọ̀ ẹlẹ́rìí tí a darúkọ tí ó sọ pé wọ́n rí i láàyè lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀ náà, àti ìyípadà àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀ — jẹ́ ohun tí ó fẹ́rẹ̀ jẹ́ pé gbogbo àwọn òpìtàn (Kristẹni tàbí bẹ́ẹ̀kọ́) gbà, àwọn àlàyé tuntun pàtàkì sì fi ohun kún àìní àlàyé ju àjíǹde fúnra rẹ̀.

Ibi tí èyí fi ọ́ sí

Ìjiyàn Kristẹni fún wíwà Ọlọ́run gbóná. Ó sọ pé Ọlọ́run wà, pé ó fi ara rẹ̀ hàn ní pàtó nínú Jésù, àti pé àjíǹde ni àmì ìjọba tó fihàn pé èyí jẹ́ òtítọ́. O kò ní láti gbà gbogbo èyí nísinsìnyí. O lè ṣàyẹ̀wò rẹ̀.

Ọ̀nà tí ó tààrà jùlọ láti ṣàyẹ̀wò kì í ṣe ìmọ̀-fọ́sọfí síi. Ó jẹ́ kíkà ọ̀kan nínú àwọn ìtàn ìwàláàyè kúkúrú mẹ́rin ti Jésù — àwọn Ìhìnrere. Èyí tí ó kúrú jùlọ (tí a ń pè ní Máàkù) gba bí ìṣẹ́jú àádọ́rùn-ún láti kà. Èyí tí ó jìnnà jùlọ (tí a ń pè ní Jòhánù) gùn ní bákan náà ṣùgbọ́n a kọ ọ́ ní ọ̀nà mìíràn. Kà ọ̀kan, kí o sì béèrè irú ayé wo ló lè mú irú ènìyàn tí o pàdé lójú-ìwé jáde.

Báwo si bayi?

Bí ìbéèrè rẹ kì í ṣe ìmọ̀-fọ́sọfí — bí "ǹjẹ́ Ọlọ́run wà?" jẹ́ ohun tí o ko nígbà tí o fẹ́ kọ "ǹjẹ́ ẹnìkan wà tó ń gbọ́?" — o lè bá wa sọ̀rọ̀ nípa èyíinì. Ìbárasọ̀rọ̀ wa kò gba owó, ó jẹ́ àdánilẹ́sẹ̀, ó sì wà ní èdè rẹ. Ìwọ ló ń bẹ̀rẹ̀ rẹ̀; ìwọ ló ń parí rẹ̀ nígbà tí o bá fẹ́.

Ibi tí èyí ti wá nínú Bíbélì

• Sáàmù 19:1 — ẹ̀dá gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ kan
• Róòmù 1:19–20 — ohun tí a lè mọ̀ nípa Ọlọ́run láti inú àwọn ohun tí ó dá
• Iṣẹ́ Àpọ́stélì 17:27 — ìwàásù Paulu sí àwọn onímọ̀-fọ́sọfí Áténì
• Jòhánù 14:9 — èrò Jésù pé òun fihàn bí Ọlọ́run ṣe rí
• 1 Kọ́ríńtì 15:14–17 — "bí Kristi kò bá jí dìde, ìwàásù wa lásán ni"
• Hébérù 11:6 — ohun tí gígba àṣà yìí gbọ́ túmọ̀ sí