Ǹjẹ́ Jésù nìkan ni ọ̀nà?

Èyí jẹ́ ìbéèrè tó dùnnú jùlọ ní àyíká Yorùbá. Ìdílé rẹ lè ní àwọn Kristẹni, àwọn Mùsùlùmí, àti àwọn tó ń ṣe àṣà ìbílẹ̀ — gbogbo wọ́n papọ̀ ní ìṣe ìgbéyàwó kan-náà. Ọmọ ẹnìkan kàn ní ojú kan-náà nínú àyíká nàíjà ti àkànpọ̀ àjọṣe ẹbí. Ọ̀rọ̀ pé Jésù nìkan ni ọ̀nà sí Ọlọ́run lè dabi pé ó ṣe àwọn ènìyàn tó dáa tí ọwọ́ rẹ̀ rin nínú àwọn ọ̀nà mìíràn ní ìparí kúrò.

Ó tún ní àgbátẹrù síwájú síi ní àyíká Yorùbá. Ìjọsìn òrìṣà — Ifá, Ṣàngó, Yémọja, Ọ̀ṣun, Èṣù, Ògún, Òrìṣàńlá — kì í ṣe ohun tó ti pẹ́. Ó wà láàyè, ó sì ní àwọn olùgbà tó ní ìmọ̀-ọ̀rọ̀ jíjìnlẹ̀ àti ìjókòó tó dáa. Àkójọ àwọn àṣà àbínibí kò sọ pé Olódùmarè kì í wà; ó sọ ohun tí ó ṣe àjèjì — pé Olódùmarè wà gan-an, ṣùgbọ́n pé òun ti yan láti bá àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀ nípasẹ̀ àwọn òrìṣà. Bí àṣà Kristẹni bá sọ pé Jésù nìkan ni ọ̀nà, kí ni ó sọ nípa àpapọ̀ wọ̀nyẹn?

Ojú-ìwé yìí kò sọ pé o gbọ́dọ̀ gbà gbọ́ ní ìparí. Ó sọ ohun tí àṣà Kristẹni sọ ní pàtó, ní èdè kedere — pẹ̀lú ọ̀wọ̀ fún ohun tí Yorùbá ti gbọ́ àti tí àṣà ìbílẹ̀ ti gbé jọ.

Àwọn ọ̀rọ̀ díẹ̀ kọ́kọ́

• Jésù tí Násárétì jẹ́ olùkọ́ ẹ̀sìn Júù tí ó gbé ní Palẹ́sítáìnì ní ọ̀rúndún kìíní. Ohun tí àwọn Kristẹni sọ ni pé Ọlọ́run nínú ara ènìyàn ni òun pẹ̀lú. Ìjọba Róòmù pa á ní bí ọdún 30 AD pẹ̀lú ọ̀nà ìpaniyàn kan tí a ń pè ní àgbélébùú.
• Àgbélébùú jẹ́ ọ̀rọ̀ kúkúrú Kristẹni fún ìpaniyàn náà.
• Àjíǹde jẹ́ ohun tí àwọn Kristẹni sọ pé wọ́n rí Jésù láàyè ní ọjọ́ mẹ́ta lẹ́yìn ikú rẹ̀, láti ọ̀dọ̀ ọ̀pọ̀ ẹlẹ́rìí tí a darúkọ.
• Olódùmarè jẹ́ orúkọ àbínibí Yorùbá fún Ẹlẹ́dàá àgbáyé. Àṣà Kristẹni Yorùbá ti gba orúkọ yìí gẹ́gẹ́ bí orúkọ fún Ọlọ́run tí Bíbélì ń sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀.
• Paulu jẹ́ olùkọ́ Kristẹni àkọ́kọ́ tí ó kọ ọ̀pọ̀ apá Májẹ̀mú Tuntun.

Ìdáhùn kúkúrú àti òtítọ́

Ohun tí àṣà Kristẹni sọ ni pé: bẹ́ẹ̀ni, Jésù nìkan ni ọ̀nà sí Ọlọ́run. Kì í ṣe ọ̀rọ̀ ti àkànpọ̀; ó jẹ́ ọ̀rọ̀ tí Jésù fúnra rẹ̀ sọ, gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan nínú àwọn ìwé Ìhìnrere. Ohun pàtàkì láti gbọ́ ní pàtó ni ohun tí èyí túmọ̀ sí àti ohun tí kò túmọ̀ sí.

Ó kò túmọ̀ sí pé àwọn ẹbí rẹ tó ń ṣe àṣà mìíràn jẹ́ àwọn ènìyàn búburú. Ó kò túmọ̀ sí pé àwa àwọn Kristẹni mọ̀ ohun gbogbo nípa ipò àwọn mìíràn pẹ̀lú Olódùmarè. Ó túmọ̀ sí ohun pàtàkì kan: pé ọ̀nà sí Ẹlẹ́dàá ti àbínibí — tí àwọn Kristẹni sọ pé ó ti ṣẹ́ àlàfo lábẹ́ àgbélébùú — kò sí ní ọ̀pọ̀lọpọ̀. Ó wà ní kan ṣoṣo. Ohun tí àṣà yìí sọ ni pé èyí kì í ṣe àpẹẹrẹ Kristẹni; ó jẹ́ ohun tí ọ̀nà náà bí ó ti ṣẹlẹ̀ ti dípò.

Ohun tí àṣà yìí sọ nípa Olódùmarè

Ó dára kí á bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú èyí, nítorí àṣà Kristẹni kò mú ìmọ̀ tuntun nípa Ẹlẹ́dàá àgbáyé wá sí Yorùbáland. Àwọn baba ńlá Yorùbá ti mọ̀ Olódùmarè ṣáájú kí àwọn Kristẹni dé. Wọ́n mọ̀ pé Olódùmarè jẹ́ Ẹlẹ́dàá àgbáyé, pé òun wà ní ipò gíga jùlọ, pé òun ní ìwà mímọ́, pé òun jẹ́ olùdájọ́ tó tọ́. Èyí kì í ṣe ìmọ̀ tí àwọn Kristẹni mú wá; ó wà ní àpẹẹrẹ Yorùbá ní gbogbo igba.

Paulu, ní iṣẹ́ rẹ̀ ní Áténì ní bí ọdún 50 AD, gẹ́gẹ́ bí Iṣẹ́ Àpọ́stélì ṣe kọ̀, sọ ohun pàtàkì kan sí àwọn olùkọ́ Áténì. Wọn ní pẹpẹ kan ní ìlú wọn tí ó kọ́kọ́ sí "Ọlọ́run àìmọ̀." Paulu sọ fún wọn pé ohun tí àwọn ti ń bú nínú àìmọ̀, òun ń kéde sí àwọn ní gbangba. Eleyi jẹ́ ọ̀nà gba pé ìmọ̀ wọn tí ó wà ṣáájú kò jẹ́ òfo; ó kò sì pẹ̀.

Ohun kan-náà nípa Yorùbá. Ìmọ̀ àwọn baba ńlá nípa Olódùmarè kò jẹ́ òfo; ó kò sì pé. Ohun tí àṣà Kristẹni sọ ni pé ohun pàtàkì kan ti ṣẹlẹ̀ ní àkókò pàtó kan ní ìtàn — kíkú àti àjíǹde Jésù — tí ó pe ìbéèrè náà ti ìmọ̀ àbínibí kò lè dáhùn. Ìbéèrè náà ni: bí àlàfo kan bá wà láàárín àwọn ènìyàn àti Olódùmarè, báwo ni à ó ṣe pa á?

Ohun tí àṣà ìbílẹ̀ ti gbé jọ

Apá pàtàkì láti pa mọ́ ni èyí. Àṣà ìbílẹ̀ Yorùbá kì í ṣe àìmọ̀-Olódùmarè. Ó jẹ́ ìmọ̀ pé àlàfo wà láàárín àwọn ènìyàn àti Olódùmarè, àti pé ohun kan nilo láti ṣiṣẹ́ ní àárín — kì í ṣe pé Olódùmarè jìnnà jù láti bíkan, ṣùgbọ́n pé àlàfo náà jẹ́ ọ̀rọ̀ tí kò rọrùn láti pa kọjá.

Èyí ni ìdí tí àpẹẹrẹ ti àwọn òrìṣà fi wá láti. Èyí ni ìdí tí ẹbọ àti àdúrà ti àwọn ìjokòó fi jẹ́ apá pàtàkì ti àṣà náà. Èyí ni ìdí tí Ifá fi jẹ́ ìṣàtúnṣe ti àwọn ìbéèrè ti àkànpọ̀ ènìyàn — àwọn ènìyàn ń wá ọ̀nà láti rí ìbí pẹ̀lú Ẹlẹ́dàá nínú àkànpọ̀ ti ohun tí ó tóbi jù wọn lọ.

Èyí kì í ṣe àfojúkàn àìmọ̀-ọ̀rọ̀. Ó jẹ́ ohun tí àwọn baba ńlá Yorùbá mọ̀ ní gidi: pé àlàfo wà tí ó nilo láti pa.

Ohun tí àṣà Kristẹni sọ ni èyí: pé àlàfo náà jẹ́ olóòótọ́, pé Jésù — Ọlọ́run nínú ara ènìyàn — ṣe ohun tí ó pe àlàfo náà nínú àgbélébùú àti àjíǹde ní àkókò pàtó kan ní ìtàn. Pé èyí kì í ṣe àpẹẹrẹ mìíràn fún ohun tí àṣà ìbílẹ̀ ti ń gbìyànjú láti ṣe; ó jẹ́ ohun tí ó ní ìpèsè fún àárín ìbéèrè tí àṣà ìbílẹ̀ gbé jọ.

Kí ni Jésù fúnra rẹ̀ sọ

Apá pàtàkì láti gbé wo ní gidi: ohun tí Jésù sọ. Gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan nínú àwọn ìwé Ìhìnrere, ó sọ fún àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀ ní àkókò tó kẹ́yìn ṣáájú kí à pa á: "Èmi ni ọ̀nà, òtítọ́, àti ìwàláàyè. Kò sí ẹnìkan tí ó wá sí ọ̀dọ̀ Bàbá bí kì í ṣe nípasẹ̀ mi."

(Bàbá nínú lílò Jésù jẹ́ orúkọ tí ó pe Ọlọ́run, èyí tí Yorùbá lè rí gẹ́gẹ́ bí àkójọ pẹ̀lú Olódùmarè — Ẹlẹ́dàá àgbáyé.)

Èyí kì í ṣe ọ̀rọ̀ rírọ̀. Ó kò ní ọ̀nà tó dáa láti bí àkànpọ̀. Bí Jésù sọ èyí, àwọn àbáyé méjì wà: bóyá ó sọ ọ̀rọ̀ tí kò tọ́, tàbí ó sọ òtítọ́. Kò sí àbáyé kẹta. Èyí ni ohun tí àwọn olùkọ́ Kristẹni ti béèrè fún ọ̀rúndún: pé bí Jésù bá sọ ohun bí èyí nípa ara rẹ̀, kò sí àyẹ̀wò láti gba a gẹ́gẹ́ bí "olùkọ́ ìwà mímọ́ rere" láìsí gbígbà ọ̀rọ̀ rẹ̀ ní gidi.

Apá tí àkànpọ̀ ọ̀rọ̀ fi ọ́ sí àárìn

Apá tí àkànpọ̀ ọ̀rọ̀ jọmọ kò gbé jọ ni èyí: àṣà yìí kò sọ pé àwọn ọmọ-ẹ̀hìn àwọn àṣà mìíràn jẹ́ àwọn ènìyàn dúdú. Yorùbá tó ń bọ Yémọja ní ojú-ọ̀nà jíjìnlẹ̀, Mùsùlùmí tó ń gbàdúrà ní àkọ́kọ́ ọjọ́ márùn-ún, Kristẹni tó ń lọ ile-ìjọ Sunday gbogbo — gbogbo wọn jẹ́ ènìyàn tó ní àgbátẹrù ti àpapọ̀ pẹ̀lú Ẹlẹ́dàá. Ó kò sí ìwà gígawọ́ àárín wọn.

Ohun tí àṣà Kristẹni sọ kì í ṣe pé Kristẹni jẹ́ ènìyàn dára. Ó sọ pé Kristẹni jẹ́ ènìyàn tó ti gba pé ìmúpadà ti ṣẹlẹ̀ — pé Jésù ti ṣe ohun tí àwọn ènìyàn kò lè ṣe fún ara wọn pẹ̀lú àpapọ̀ ẹbọ tàbí àdúrà tàbí àkànpọ̀.

Apá tó ṣe pàtàkì láti gbọ́: ìjókòó Kristẹni Yorùbá kan ti ṣe àkànpọ̀ ti àpapọ̀ pẹ̀lú ìjọsìn òrìṣà — Candomblé ní Brazil, Santería ní Cuba, pẹ̀lú àwọn àṣà-pípè-jọ ní àárín Yorùbáland fúnra rẹ̀. Èyí kì í ṣe ohun tí àṣà Kristẹni sọ pé ó dáa. Àwọn olùkọ́ Kristẹni ti àárín àṣà náà ti dúró níwájú ọ̀rọ̀ Jésù ní àárín — pé ó nikan ni ọ̀nà. Èyí kì í ṣe pé wọ́n ní àìmọ̀ nípa àwọn àṣà mìíràn; ó ní pé wọ́n mọ̀ pé ìṣẹ̀lẹ̀ ti àgbélébùú àti àjíǹde kò ní àkójọ.

Báwo èyí ṣe rí láti ọ̀dọ̀ àwọn mìíràn

Apá tí ó pẹ́ ní àjèjì sí àwọn ti àṣà mìíràn: bí Jésù bá ni ọ̀nà, kí ni ohun tó ṣẹlẹ̀ sí Ìsìláàmù àti àṣà ìbílẹ̀ àti ìmọ̀ Áfríkà tí ó ti yà àwọn ọmọ-ìran fún ọ̀rúndún? Ìbéèrè yìí jẹ́ olóòótọ́, ó sì tọ́ sí ìdáhùn olóòótọ́.

Ohun tí àṣà yìí sọ ni pé ìjókòó kọ̀ọ̀kan ti ní àbíbí pẹ̀lú Ẹlẹ́dàá. Mùsùlùmí kan tó ń wá Olódùmarè ní gidi ní àwọn àdúrà rẹ̀, Yorùbá kan tó ti ń bọ Òrìṣàńlá pẹ̀lú òtítọ́, baba-bàbá rẹ tó ti rin ọ̀nà àṣà ìbílẹ̀ ní ipò tí kò mọ̀ Jésù — gbogbo wọn jẹ́ àwọn tí Ọlọ́run mọ̀, tí òun sì ń ṣe ìdájọ́ pẹ̀lú òtítọ́ àti àánú. Ojú-ìwé wa lórí àwọn tí kò ti gbọ́ nípa Jésù gbé èyí síwájú síi.

Ṣùgbọ́n èyí kò pa àkànpọ̀ ti ohun tí àṣà yìí sọ rẹ́. Ìpadàbọ̀ ti Jésù pe — pé òun ni ọ̀nà — ṣì wà ní àárín. Ohun tí àṣà náà ń sọ kì í ṣe pé àwọn ti ó ti gbọ́ rẹ̀ tí wọn kò sí gba ní ipò bákan-náà pẹ̀lú àwọn ti kò ti gbọ́ rí. Ó sọ pé bí o bá ti gbọ́ ìpadàbọ̀ ti Jésù, ìbéèrè náà ti gbé sí ọ.

Ohun tí èyí ṣe nínú àyíká Yorùbá

Apá tí ó ṣe pàtàkì láti pa mọ́: àṣà Kristẹni Yorùbá kò gba pé àwọn òrìṣà jẹ́ ọ̀nà sí Olódùmarè. Ó sọ pé ohun pàtàkì kan ṣẹlẹ̀ ní àkókò Jésù, pé èyí jẹ́ ọ̀nà tí Olódùmarè ti yan láti pa àlàfo ní àárín òun àti àwọn ènìyàn. Ìjókòó àwọn òrìṣà — gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ kan ti àṣà ìbílẹ̀ Yorùbá — kò jẹ́ pípe lọ́nà yìí.

Èyí kò túmọ̀ sí pé àwọn olùgbà ti àṣà yẹn jẹ́ àwọn ènìyàn búburú. Ó túmọ̀ sí pé Jésù, gẹ́gẹ́ bí àṣà yìí, kò ni ipò mìíràn ní pípè rẹ̀.

Bí èyí bá ṣe ọ́ wù sí, ó jẹ́ olóòótọ́ — èyí jẹ́ ìṣe rẹ. Ohun pàtàkì tí àṣà yìí ní láti sọ ni pé ọ̀rọ̀ yìí kò ṣubú lulẹ̀ àwọn ènìyàn tó wà nínú àkójọ àṣà mìíràn. Wọ́n wà ní àdìmúdá pẹ̀lú Ẹlẹ́dàá tí ó mọ̀ wọ́n. Ohun tí ó sọ ni pé bí o bá ti gbọ́ rẹ̀, o ti ní láti pinnu ohun tí o ṣe pẹ̀lú ìpadàbọ̀ ti Jésù.

Báwo si bayi?

Bí èyí ti dàrú àwọn ohun ti ọkàn rẹ — bí o bá fẹ́ béèrè bóyá àṣà yìí ní àárí, tàbí bóyá àjọṣe ìdílé rẹ ní láti yà, tàbí ohun tí èyí túmọ̀ sí fún awọn ti o nífẹ̀ẹ́ tí wọ́n ń rin ọ̀nà mìíràn — ìbárasọ̀rọ̀ wa wà. Kò gba owó, ó jẹ́ àdánilẹ́sẹ̀, ó sì wà ní èdè rẹ. Ìwọ ló ń bẹ̀rẹ̀ rẹ̀; ìwọ ló ń parí rẹ̀ nígbà tí o bá fẹ́. O lè béèrè ìbéèrè tí o ti pa mọ́.

Ibi tí èyí ti wá nínú Bíbélì

• Jòhánù 14:6 — "Èmi ni ọ̀nà, òtítọ́, àti ìwàláàyè"
• Iṣẹ́ Àpọ́stélì 4:12 — Peteru ń sọ̀rọ̀ nípa kò sí orúkọ mìíràn
• 1 Tímótì 2:5 — Paulu lórí Jésù gẹ́gẹ́ bí olùmúpadà
• Jòhánù 3:16–17 — ìfẹ́ Ọlọ́run sí gbogbo àgbáyé
• Iṣẹ́ Àpọ́stélì 17:26–27 — Ọlọ́run ṣe gbogbo ènìyàn láti wá òun
• 1 Kọ́ríńtì 8:5–6 — Paulu lórí "àwọn ọlọ́run" nínú ìmọ̀-àbínibí