Ǹjẹ́ Jésù jí dìde lóòótọ́?

Ìbéèrè yìí kì í ṣe ìbéèrè ìṣẹnu. Bí ohun tí àṣà Kristẹni sọ nípa Jésù — pé wọ́n pa á, tí wọ́n sì rí i láàyè ní ọjọ́ mẹ́ta lẹ́yìn náà — kò bá ṣẹlẹ̀, gbogbo àṣà náà ṣubú lulẹ̀. Èyí kì í ṣe ohun tí Kristẹni mìíràn sọ̀; ó jẹ́ ohun tí olùkọ́ Kristẹni àkọ́kọ́ pàtàkì kan, Paulu — tó kọ ọ̀pọ̀ apá Májẹ̀mú Tuntun — kọ ní gbangba ní bí ọdún 55 AD. Ó sọ pé bí àjíǹde kò bá ṣẹlẹ̀, ìgbàgbọ́ Kristẹni jẹ́ òfo, àti pé àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀ ni a yẹ kí a banújẹ́ jùlọ.

O kò gbọ́dọ̀ ti gbé inú àṣà Kristẹni rí láti kà ohun tí ó wà nísàlẹ̀. Ojú-ìwé yìí kò sọ pé o gbọ́dọ̀ gbà gbọ́. Ó sọ ohun tí ó ṣẹlẹ̀ nínú ìtàn — èyí tí ó fẹ́rẹ̀ jẹ́ pé gbogbo àwọn òpìtàn gbà, kódà àwọn tí kì í ṣe Kristẹni — kí o lè rí ohun tí o ní láti ṣàfojúsùn.

Àwọn ọ̀rọ̀ díẹ̀ kọ́kọ́

• Jésù tí Násárétì jẹ́ olùkọ́ ẹ̀sìn Júù tí ó gbé ní Palẹ́sítáìnì ní ọ̀rúndún kìíní. Ohun tí àwọn Kristẹni sọ ni pé Ọlọ́run nínú ara ènìyàn ni òun pẹ̀lú. Ìjọba Róòmù pa á ní bí ọdún 30 AD pẹ̀lú ọ̀nà ìpaniyàn kan tí a ń pè ní àgbélébùú.
• Àgbélébùú jẹ́ ọ̀rọ̀ kúkúrú Kristẹni fún ìpaniyàn náà — bí ìjọba Róòmù ṣe pa Jésù ní gbangba ní bí ọdún 30 AD.
• Àjíǹde jẹ́ ohun tí àwọn Kristẹni sọ pé wọ́n rí Jésù láàyè ní ọjọ́ mẹ́ta lẹ́yìn ikú rẹ̀, láti ọ̀dọ̀ ọ̀pọ̀ ẹlẹ́rìí tí a darúkọ.
• Kristi jẹ́ orúkọ-ìpín, kì í ṣe orúkọ-ìdílé. Ìtumọ̀ Giriki ti ọ̀rọ̀ Heberu Mashiakh (Mèsáyà) ni — èyí tí ó túmọ̀ sí ẹni tí a fi òróró ororò sí, ẹni tí àṣà Júù ti ń retí láti pẹ́.
• Paulu jẹ́ olùkọ́ Kristẹni àkọ́kọ́ tí ó kọ ọ̀pọ̀ apá Májẹ̀mú Tuntun. Ṣáájú kí ó tó di Kristẹni, ó jẹ́ ènìyàn tí ó ń ṣe inúnibíni sí àwọn Kristẹni — ó pa wọ́n láti ojú-iṣẹ́ rẹ̀.
• Peteru jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ọmọlẹ́yìn Jésù tí ó súnmọ́ jùlọ — ọ̀kan nínú ẹgbẹ́ àárín ọmọlẹ́yìn méjìlá.
• Bíbélì jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn ìwé mímọ́ Júù àti Kristẹni. Májẹ̀mú Tuntun jẹ́ apá rẹ̀ tí a kọ ní ọ̀rúndún kìíní AD nípa Jésù àti àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀.

Ìdáhùn kúkúrú àti òtítọ́

Àwọn òpìtàn — Kristẹni, Júù, alágàádàá, àti bẹ́ẹ̀kọ́ — ti fẹ́rẹ̀ jẹ́ pé gbogbo wọn gbà àwọn òtítọ́ mẹ́rin: pé wọ́n pa Jésù lábẹ́ àgbélébùú ní bí ọdún 30 AD, pé wọ́n rí ibojì rẹ̀ tí ó di òfìfo lẹ́yìn náà, pé ọ̀pọ̀ àwọn ènìyàn tí a darúkọ sọ pé wọ́n rí i láàyè, àti pé àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀ yí padà ní irú ọ̀nà tí ó nílo àlàyé. Àìní àríyànjiyàn kì í ṣe lórí àwọn òtítọ́ wọ̀nyí. Ó jẹ́ lórí kí ni o ṣe é jí dìde ti àlàyé tó dára jùlọ.

Ohun tí àwọn òpìtàn fojú gbà

Ó dára kí a bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn òtítọ́ tí a kò sọ̀rọ̀ rẹ̀, nítorí èyí kì í ṣe ohun tí ọ̀pọ̀ Kristẹni mọ̀.

Wọ́n pa Jésù lábẹ́ àgbélébùú. Èyí ni òtítọ́ tí ó dára jùlọ nínú ìtàn ayé ìgbàanì. Àwọn òpìtàn Róòmù àti Júù — láàárín wọn Tacitus àti Josephus, àwọn tí kì í ṣe Kristẹni — kọ ọ́ silẹ̀ ní ọ̀rúndún àkọ́kọ́. Kò sí ìjiyàn pàtàkì kankan láàárín àwọn òpìtàn nípa òtítọ́ yìí. Jésù wà gan-an, ó sì kú ní irú ọ̀nà yìí.

Ibojì Jésù di òfìfo. Èyí tó di àríyànjiyàn púpọ̀, ṣùgbọ́n ó fẹ́rẹ̀ jẹ́ pé gbogbo òpìtàn gbà á. Bí ó kò bá ti di òfìfo, àwọn àṣẹ Júù àti Róòmù lè ti pa ìjókòó Kristẹni kúrò ní ọ̀nà tó rọrùn jùlọ: kí wọ́n máa fi ara Jésù hàn. Wọn kò ṣe. Dípò bẹ́ẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan nínú àwọn ìwé Ìhìnrere ṣe kọ̀, àwọn àṣẹ àkókò náà ń tan ìtàn pé àwọn ọmọlẹ́yìn jí òkú náà — èyí jẹ́ ìjẹ́wọ́ pé ibojì náà gan-an ti di òfìfo.

Ọ̀pọ̀ ènìyàn tí a darúkọ sọ pé wọ́n rí Jésù láàyè. Paulu, tí ó kọ ní bí ọdún 25 lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀ náà nínú lẹ́tà rẹ̀ sí ìjọ Kọ́ríńtì, ṣàkójọ ohun tí àwọn òpìtàn pe ní "àpilẹ̀kọ ìjẹ́wọ́" — àkójọ àwọn ẹlẹ́rìí tí àwọn Kristẹni ní fẹ́ràn láti gbàṣẹ́ síwájú àkókò Paulu fúnra rẹ̀. Ó pé Peteru, ọ̀rọ̀ àárín ọmọlẹ́yìn, ọmọ Jésù tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Jákọ́bù tí kò gbà gbọ́ ní àkókò ìwàláàyè Jésù, àti ní ìṣẹ̀lẹ̀ kan — "ó hàn fún àádọ́talá ènìyàn ní àkókò kan, èyí tí ọ̀pọ̀ ṣì wà láàyè." Apá tó kẹ́yìn pàtàkì ni: Paulu ń pe àwọn ẹlẹ́rìí kí wọn lè wádìí. Èyí kì í ṣe ìtàn àlọ́ tí a sọ ní pẹ́pẹ́; ó jẹ́ ìpèníjà gbangba.

Àwọn ọmọlẹ́yìn yí padà. Eleyi jẹ́ òtítọ́ tí a kò ní bíi. Àwọn ọmọlẹ́yìn Jésù — láàárín wọn Peteru tí ó sá ní ọjọ́ tí wọ́n mú Jésù — di àwọn ènìyàn tí ó ń wàásù sí gbangba láàrín ọ̀sẹ̀ díẹ̀ ní Jérúsálẹ́mù fúnra rẹ̀, ní ìlú tí àwọn ènìyàn lè tí ṣàfihàn ìtàn náà jẹ́ irọ́ ní rọ́rọ̀ jùlọ. Ní àwọn ọdún tó tẹ̀lé, ọ̀pọ̀ nínú wọn kú ní ìjìyà ńlá fún kíkéde ìtàn náà. Ènìyàn lè kú fún ọ̀rọ̀ tí ó gbà gbọ́; kò ní rọrùn fún u láti kú fún ìtàn tí òun mọ̀ pé ó dá àpilẹ̀kọ.

Àwọn àlàyé tuntun

Bí o bá fojú pa àjíǹde, o gbọ́dọ̀ ní àlàyé fún àwọn òtítọ́ mẹ́rin wọ̀nyí. Àwọn àlàyé pàtàkì kan ti gbìyànjú.

"Wọ́n jí ara Jésù." Èyí ni àlàyé àkọ́kọ́ tí àwọn àṣẹ Júù àti Róòmù gbé jáde, gẹ́gẹ́ bí àwọn ìwé Ìhìnrere ṣe kọ̀. Ìṣòro: àwọn ọmọlẹ́yìn ni a ti ṣubú nínú ìpọ́njú; àwọn kò ní ìṣẹ̀ṣẹ̀ tàbí ìpèsè láti lọ kọjá àwọn ọmọ ogun Róòmù tí ó ń ṣọ́ ibojì náà, kódà bí wọ́n bá ní ìfẹ́ pẹ̀lú. Bí wọn bá sì ti ṣe é, kí ni ìdí tí ọ̀pọ̀ nínú wọn fi yan láti kú ní ìjìyà fún ohun tí àwọn mọ̀ pé ó jẹ́ irọ́?

"Wọ́n lọ sí ibojì àṣìṣe." Eleyi kú ní àkọ́kọ́ — àwọn àṣẹ àkókò náà lè ti tọ́ka sí ibojì tó tọ́ tí ara Jésù ṣì wà nínú.

"Wọ́n rí ìran." Àwọn ìran ọkàn-kan ń ṣẹlẹ̀, ṣùgbọ́n àwọn ìran tó dúró fún ọ̀pọ̀ ènìyàn ní àkókò kan ní àkókò ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ kì í ṣẹlẹ̀ ní ọ̀nà tí ìmọ̀-ọkàn òde-òní mọ̀. Bákan náà, ìran kì í lè ṣàlàyé ibojì òfìfo.

"Ìtàn náà di ńlá bí àkókò ti ń lọ." Eleyi kì í ṣiṣẹ́ pẹ̀lú lẹ́tà Paulu sí Kọ́ríńtì, èyí tí ó ṣàfihàn àpilẹ̀kọ ìjẹ́wọ́ tí ó wà ṣáájú àkókò rẹ̀. Ìṣẹ̀lẹ̀ náà ni a fojú gbà gẹ́gẹ́ bí àjíǹde lát'ìbẹ̀rẹ̀; kì í ṣe ohun tí ó hàn jáde lẹ́yìn àkókò.

Kò sí àlàyé tuntun pàtàkì kankan tí ó fún ọ̀rọ̀ fún àwọn òtítọ́ mẹ́rin papọ̀. Èyí ni ìdí tí àjíǹde tikara rẹ̀ — tí ó tilẹ̀ jẹ́ àbínibí — ṣì jẹ́ àlàyé tí ọ̀pọ̀ òpìtàn (kódà àwọn tí kì í ṣe Kristẹni) ní láti dojú kọ.

Ohun tí èyí kì í ṣe

Èyí kì í ṣe ẹ̀rí láìséwò pé Jésù jí dìde. Àjíǹde jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó kọjá àbínibí — kì í ṣe ohun tí àwa lè ṣàfihàn ní ojú àyẹ̀wò onímọ̀-sáyẹ́ńsì òde-òní. Ohun tí ó jẹ́ ni èyí: àwọn ẹ̀rí ìtàn dúró ní ọ̀nà tí ó nílò àlàyé, àjíǹde sì jẹ́ ọ̀kan tí ó bá àwọn ẹ̀rí mu jùlọ.

Ó tún kì í ṣe ohun tí o gbọ́dọ̀ pinnu kí àkókò tó pẹ́. Àwọn òpìtàn ti béèrè ọ̀rọ̀ yìí fún ọ̀rúndún. Àkójọ àwọn ìpèpa tí ó wà àti àwọn ìwé wà — nínú èdè Yorùbá àti èdè Gẹ̀ẹ́sì àti àwọn èdè mìíràn — bí o bá ní ìfẹ́ láti kà síi. Ìbéèrè náà jẹ́ olóòótọ́, ó sì ní àkójọ ohun tó ní láti dáhùn rẹ̀.

Kí ni èyí túmọ̀ sí

Bí Jésù bá jí dìde gan-an, ohun mìíràn yí padà. Ó túmọ̀ sí pé ohun tí Jésù sọ nípa ara rẹ̀ — pé ó jẹ́ Ọlọ́run nínú ara ènìyàn, pé ó wá láti tu àwọn ènìyàn sí Ọlọ́run, pé ikú kì í ṣe ọ̀rọ̀ ìparí — gbọ́dọ̀ jẹ́ kíyèsí ní pàtàkì. Àjíǹde kì í ṣe àfojúkàn; ó jẹ́ àfọwọ́yọ. Bí ó bá ṣẹlẹ̀, gbogbo ohun tí Jésù kọ́ ti gba ìjẹ́rìí láti ọ̀dọ̀ Ẹlẹ́dàá.

Bí kò bá sì ṣẹlẹ̀, gẹ́gẹ́ bí Paulu fúnra rẹ̀ ṣe sọ ní lẹ́tà sí ìjọ Kọ́ríńtì, "ìwàásù wa lásán ni, ìgbàgbọ́ yín pẹ̀lú lásán ni." Àṣà Kristẹni dúró tàbí ṣubú lórí ìṣẹ̀lẹ̀ kan ní ìtàn — kì í ṣe àpẹẹrẹ ìwà mímọ́, kì í ṣe àbáyé ìmọ̀, ṣùgbọ́n ìṣẹ̀lẹ̀ kan tó ní àkókò àti ibi. Èyí ni ohun tó jẹ́ kí ìbéèrè rẹ ṣe pàtàkì.

Báwo si bayi?

Bí o bá ń béèrè ìbéèrè yìí ní ti gidi, kò sí ọ̀nà tí ó tààrà jùlọ láti bẹ̀rẹ̀ ju kíkà ọ̀kan nínú àwọn ìwé Ìhìnrere mẹ́rin lọ. Tí ó kúrú jùlọ jẹ́ Máàkù — ó gba bí ìṣẹ́jú àádọ́rùn-ún láti kà. Èyí tí ó dà jùlọ jẹ́ Jòhánù — ó ní ìtàn àjíǹde tí ó pé jùlọ, pẹ̀lú Tọ́máàsì tí ó béèrè ẹ̀rí.

Bí o bá ní ìbéèrè síwájú síi, ìbárasọ̀rọ̀ wa wà fún rẹ. Kò gba owó, ó jẹ́ àdánilẹ́sẹ̀, ó sì wà ní èdè rẹ. O lè bẹ̀rẹ̀ rẹ̀; o lè parí rẹ̀ nígbà tí o bá fẹ́.

Ibi tí èyí ti wá nínú Bíbélì

• 1 Kọ́ríńtì 15:3–8 — àpilẹ̀kọ àwọn ẹlẹ́rìí àkọ́kọ́ tí Paulu kọ
• 1 Kọ́ríńtì 15:14–17 — "bí kò bá jẹ́ pé Kristi jí dìde, ìwàásù wa lásán ni"
• Lúùkù 24:1–12 — ìtàn àwọn obìnrin tí ó kọ́kọ́ rí ibojì tí ó di òfìfo
• Jòhánù 20:24–29 — Tọ́máàsì ń béèrè ẹ̀rí
• Mátíù 28:11–15 — àwọn àṣẹ àkókò náà ń tan ìtàn pé wọ́n jí ara Jésù
• Iṣẹ́ Àpọ́stélì 2:32 — ìwàásù Peteru ní Jérúsálẹ́mù