Báwo ni mo ṣe lè ka Bíbélì?

Ẹnìkan ti fún ọ ní Bíbélì, tàbí o ti gba ọ̀kan láti orí ojú-ọnà ìwáàrí, tàbí o ti ní ọ̀kan ní àpòlòkítì láti àkókò ti àwọn òbí rẹ àfi ọ́ síta. O ti gbìyànjú láti kà á. O ṣí ojú-ìwé àkọ́kọ́, ó sì ka ìtàn ìpilẹ̀ṣẹ̀, èyí tí ó dára. Ṣùgbọ́n nígbà tí o dé apá ti àwọn orúkọ àwọn ọmọ-ọmọ Ádámù, tàbí àwọn òfin nípa ẹbọ ẹranko, tàbí àwọn ìran tí o kò lè ní ìmọ̀ ohun tó ń ṣẹlẹ̀, o pa á dé. Ó ti pẹ́ tó láti gbìyànjú lẹ́ẹ̀kan síi.

Èyí jẹ́ ohun tó wọ́pọ̀ jùlọ ju ti ọ̀pọ̀ ìjọ ṣe sọ. Bíbélì kì í ṣe ìwé kan-ṣoṣo; ó jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn ìwé ti àkókò 1500 ọdún ti àwọn olùkọ̀ pẹ̀lú àwọn ọ̀nà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ti kíkọ. Bí o bá bẹ̀rẹ̀ ní ojú-ìwé àkọ́kọ́ kí o sì ń lọ ní tààrà, o yóò ti pẹ́ ṣáájú kí o tó dé apá tí o lè rí ìmọ̀-ọ̀rọ̀ rẹ̀.

Ojú-ìwé yìí ń sọ ọ̀nà tí ó ṣe é ní bí o bá ń kà gẹ́gẹ́ bí ènìyàn tó fẹ́ rí ohun tí àṣà yìí ní láti sọ ní gidi. O kò nílò ìpilẹ̀ṣẹ̀ ẹ̀sìn láti tẹ̀lé èyí.

Àwọn ọ̀rọ̀ díẹ̀ kọ́kọ́

• Bíbélì jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn ìwé mímọ́ Júù àti Kristẹni. Ó ní apá méjì: Májẹ̀mú Láéláé (tí a kọ láàárín bí 1500 BC sí 400 BC, ìwé mímọ́ Júù pẹ̀lú, tí a ń pè ní Tánákì) àti Májẹ̀mú Tuntun (àwọn ìwé ọ̀rúndún kìíní AD nípa Jésù àti àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀).
• Àwọn Ìhìnrere jẹ́ ìtàn ìwàláàyè kúkúrú mẹ́rin ti Jésù — Mátíù, Máàkù, Lúùkù, àti Jòhánù — tí a kọ láti ọ̀dọ̀ àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀ láàárín àwọn ọdún díẹ̀ ti ikú rẹ̀.
• Sáàmù jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn àdúrà àti orin 150 nínú apá àkọ́kọ́ Bíbélì.
• Owe jẹ́ àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ ìmọ̀ kúkúrú nípa ìwà àti ìbáṣepọ̀.
• Lẹ́tà nínú Májẹ̀mú Tuntun jẹ́ àwọn ọ̀rọ̀ kíkọ tí àwọn olùkọ́ Kristẹni àkọ́kọ́ — pàápàá olúkọ́ tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Paulu — kọ sí àwọn ẹgbẹ́ Kristẹni ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ní ìjọ àkọ́kọ́.
• Jésù tí Násárétì jẹ́ olùkọ́ ẹ̀sìn Júù tí ó gbé ní Palẹ́sítáìnì ní ọ̀rúndún kìíní. Ohun tí àwọn Kristẹni sọ ni pé Ọlọ́run nínú ara ènìyàn ni òun pẹ̀lú.

Ìdáhùn kúkúrú àti òtítọ́

Ohun tó dára jùlọ tí o lè ṣe ni: má bẹ̀rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọ̀kan nínú àwọn ìwé Ìhìnrere — ìtàn Jésù — kí o sì jẹ́ kí o yorisí ohun gbogbo tó kù. Èyí kì í ṣe ọ̀rọ̀ ìdánilẹ́sẹ̀; ó jẹ́ ọ̀nà tí àṣà Kristẹni fúnra rẹ̀ ti gbé Bíbélì jọ. Apá kọ̀ọ̀kan ti Májẹ̀mú Láéláé, gẹ́gẹ́ bí àṣà yìí ti sọ, ń tọ́ka sí Jésù; apá kọ̀ọ̀kan ti Májẹ̀mú Tuntun ń ṣàlàyé ìtumọ̀ rẹ̀. Bí o bá pàdánù Jésù, gbogbo rẹ̀ kò ní ìpinnu.

Báwo Bíbélì ṣe pàtàkì

Èyí ṣe pàtàkì láti mọ̀ kí o tó bẹ̀rẹ̀: Bíbélì jẹ́ àkójọpọ̀, kì í ṣe ìwé kan-ṣoṣo. Ọ̀nà tí àkójọpọ̀ wà ní àkànpọ̀ kì í ṣe ọ̀nà ìtàn — èyí kò bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀dọ́ kí ó parí ní àgbà. Ó pín dára gẹ́gẹ́ bí ìtàn, òfin, àdúrà, ìmọ̀ ọgbọ́n, ìbéèrè ìṣẹ̀lẹ̀, lẹ́tà.

Èyí túmọ̀ sí pé bí ó dára láti ka Bíbélì ní apá kan ní ọjọ́ kan kò bá pé ọ̀nà tí o lè ka ìwé ìròyìn. O kì í ṣe ìwé ìròyìn. Ó jẹ́ ohun tó dà bí ilé-ìwé tí ó pe àwọn ọmọ-ìwé sí ọjọ́ kọ̀ọ̀kan láti gbọ́ ohun pàtàkì kan.

Ibi tí ó dáa láti bẹ̀rẹ̀: ọ̀kan nínú àwọn Ìhìnrere

Bí o bá fẹ́ mọ̀ ohun tí ìgbàgbọ́ Kristẹni jẹ́, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Jésù. Èyí ni ibi tí àwọn Kristẹni Yorùbá Pẹ́ńtíkọ́sìtì kì í wa wí pẹ̀lú — wọ́n máa sún ọ ní ìmúná láti ka Owe tàbí Sáàmù tàbí àpẹẹrẹ àwọn lẹ́tà Paulu. Ṣùgbọ́n bí o bá kò ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ kankan, ó dára kí o bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ènìyàn náà tí àṣà yìí gbé ọkàn ka.

Àwọn ìwé Ìhìnrere mẹ́rin wà — Mátíù, Máàkù, Lúùkù, àti Jòhánù — láti ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, ọkọ̀ọ̀kan ní apá tirẹ̀ ti ìtàn náà:

• Máàkù kúrú jùlọ àti tó tààrà jùlọ. Ó gba bí ìṣẹ́jú àádọ́rùn-ún láti kà ní àkókò kan. Ó ní àyẹ́ kíákíá àti ipa.
• Mátíù kọ sí àwọn olùkàwé Júù; ó pe ọ̀pọ̀ ọ̀rọ̀ Májẹ̀mú Láéláé.
• Lúùkù kọ gẹ́gẹ́ bí òpìtàn tó ṣe kiyesi; ó ní àkójọ ti kí ohun bẹ̀rẹ̀ ní ìpẹ̀hìn rẹ̀.
• Jòhánù yàtọ̀; ó kún fún àwọn ọ̀rọ̀ Jésù tó jìnnà síi nípa ara rẹ̀.

Bí o bá bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Máàkù, o lè ka àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta yókù lẹ́yìn rẹ̀, tàbí o lè bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Lúùkù bí o bá fẹ́ ohun tó dà jùlọ. Kò sí ọ̀nà tó "tọ́" pàtó.

Lẹ́yìn náà: Iṣẹ́ Àpọ́stélì

Ìwé tí ó tẹ̀lé Lúùkù ni a ń pè ní Iṣẹ́ Àpọ́stélì, tó sì jẹ́ apá èkejì ti iṣẹ́ Lúùkù. Ó sọ ohun tí ó ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn ikú àti àjíǹde Jésù — bí àpapọ̀ ọmọlẹ́yìn díẹ̀ ti dàgbà sí ìjọ tó kárí ayé. Èyí ní ìṣẹ̀lẹ̀ tó wù ọ́ — ìpadàbọ̀ Paulu, ìwàásù ìjọ àkọ́kọ́, àwọn àríyànjiyàn àkọ́kọ́ ti àṣà náà.

(Àjíǹde jẹ́ ohun tí àwọn Kristẹni sọ pé wọ́n rí Jésù láàyè ní ọjọ́ mẹ́ta lẹ́yìn ikú rẹ̀, láti ọ̀dọ̀ ọ̀pọ̀ ẹlẹ́rìí tí a darúkọ.)

Bí o bá ka àwọn Ìhìnrere àti Iṣẹ́ Àpọ́stélì, o ti ní àkójọ ohun tí àṣà yìí jẹ́. Ohun tó kù jẹ́ ìpamọ́, ṣùgbọ́n èyí ni àbáyé tó dáa.

Bí o ṣe lè kà àwọn lẹ́tà

Lẹ́yìn Iṣẹ́ Àpọ́stélì, ọ̀pọ̀ Májẹ̀mú Tuntun ni àwọn lẹ́tà tí àwọn olùkọ́ Kristẹni àkọ́kọ́ kọ sí àwọn ẹgbẹ́ Kristẹni ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Ìṣòro pàtàkì kan: ìwọ kì í ṣe ọ̀dọ̀ olùgbà akọ́kọ́ ti àwọn lẹ́tà yìí. Nígbà tí Paulu kọ lẹ́tà sí àwọn Kristẹni Kọ́ríńtì, ó ń bá ìjókòó pàtó wọn sọ̀rọ̀ ní ọ̀rúndún kìíní. Diẹ̀ lára ohun tí ó kọ wà ní ọ̀nà tí kò yẹ kí à fojú gbà bí ọ̀rọ̀ àfojúsọ́nà fún ìjókòó wa.

Ọ̀nà tó dáa jùlọ láti ka àwọn lẹ́tà ni: béèrè pé "kí ni ìjókòó tó wà lókè kíkọ yìí?" kí o tó béèrè pé "kí ni ọ̀rọ̀ yìí túmọ̀ sí fún mi?" Èyí kò túmọ̀ sí pé o gbọ́dọ̀ jẹ́ ọmọ-ìwé Bíbélì. Ó túmọ̀ sí pé o gbé ìmọ̀-ọ̀rọ̀ nínú àkójọ rẹ̀.

Lẹ́tà sí àwọn Kristẹni ní Róòmù, tí Paulu kọ ní bí ọdún 57 AD, jẹ́ àkójọ ìmọ̀ pípé jùlọ ti ohun tí àṣà Kristẹni jẹ́ ní ọ̀rúndún kìíní. Ó nira láti kà ní àkọ́kọ́, ṣùgbọ́n ó ní àbáyé fún ọ̀pọ̀ ìbéèrè pàtàkì.

Apá Májẹ̀mú Láéláé

Eleyi ni ibi tí ọ̀pọ̀ ènìyàn ṣe lọ. Májẹ̀mú Láéláé jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn ìwé tí àṣà Júù gbé fún ọ̀rúndún ṣáájú Jésù. Ó pé fún àkójọ tó tóbi: ìtàn ìpilẹ̀ṣẹ̀, ìṣẹ̀lẹ̀ àwọn ènìyàn Isarẹli, àwọn ìwé òfin, àwọn àdúrà, ìmọ̀ ọgbọ́n, àti ọ̀rọ̀ àwọn olùkọ́ tí àwọn Júù ní gẹ́gẹ́ bí olùsọ Ọlọ́run.

Ibi tí ó dáa láti bẹ̀rẹ̀ nínú Májẹ̀mú Láéláé kì í ṣe ní ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní pàtó. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú:

• Ìpilẹ̀ṣẹ̀ orí 1-12 — ìtàn ìbẹ̀rẹ̀, tó ní ìṣẹ̀lẹ̀ ti ìpilẹ̀ṣẹ̀, ìṣubú, àti ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pẹ̀lú Abraham
• Ekìsódù orí 1-20 — bí àwọn ènìyàn Júù ti yọ̀ kúrò ní ìpọ́njú ní Íjíptì
• Sáàmù — àkójọ àwọn àdúrà tí o lè bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀kọ̀ọ̀kan
• Owe — àkójọ ọ̀rọ̀ ìmọ̀-ọ̀rọ̀ kúkúrú
• Aísíáyà — ọ̀rọ̀ olùkọ́ tí àwọn Kristẹni mọ̀ pé ó ń sọ̀rọ̀ nípa Jésù pẹ̀lú

Apá tó kù lè dúró títí tí o bá ti ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ ìmọ̀.

Ohun ti àṣà yìí sọ nípa Bíbélì fúnra rẹ̀

Èyí ṣe pàtàkì: àṣà Kristẹni kò sọ pé Bíbélì jẹ́ ohun tí o ní láti gbọ́ti gbà. Ó sọ pé Bíbélì jẹ́ ohun tí ó tọ́ka sí Jésù. Eleyi tí Jésù fúnra rẹ̀ sọ, gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan nínú àwọn ìwé Ìhìnrere ṣe kọ̀: ó ń bá àwọn àlùfáà Júù sọ̀rọ̀ nípa àwọn Ìwé Mímọ́ Júù — Májẹ̀mú Láéláé — ó sì sọ pé wọ́n máa kà wọn ní wíwò fún ìwàláàyè, ṣùgbọ́n àwọn ìwé yẹn ń sọ̀rọ̀ nípa òun. Wọ́n nilo láti rí àlàfo ní àárín pé "kíkà àwọn ìwé yìí" àti "wíwá Jésù" jẹ́ ìṣe kan-náà.

Bí o bá ń ka Bíbélì láti gbìyànjú láti rí ohun pàtàkì ní àwọn ọ̀rọ̀ rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí àṣà yìí ti sọ, o ti ṣubú lulẹ̀ ìpèsè rẹ̀. Ohun pàtàkì kì í ṣe ìfojúsọ́nà ti ọ̀rọ̀ kan; ó jẹ́ wíwo ènìyàn pàtó kan. Eleyi kì í ṣe ìmọ̀ Kristẹni Yorùbá kan-ṣoṣo; ó jẹ́ àárín àṣà náà.

Ọ̀rọ̀ pẹ̀lú àwọn ọ̀rọ̀

Bíbélì kò kọ ní èdè Yorùbá tàbí Gẹ̀ẹ́sì. A kọ Májẹ̀mú Láéláé ní Heberu (pẹ̀lú apá Aramaic kékeré) àti Májẹ̀mú Tuntun ní Giriki. Ìtumọ̀ ti àwọn èdè wọ̀nyí sí Yorùbá ti bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀rúndún kẹsàn-án, àti pé ọ̀pọ̀ àwọn àkójọpọ̀ ìtumọ̀ ti dára.

Bí o bá ka ní Yorùbá, lo Bíbélì Yorùbá tó gbafẹ́ — ìtumọ̀ Yorùbá ti dára pé. Bí o bá ní àbéèrè bóyá ohun tí o kà jẹ́ ìtumọ̀ tó dára, o lè ṣàfiwé pẹ̀lú àwọn ìtumọ̀ Gẹ̀ẹ́sì kan tó dára gẹ́gẹ́ bí English Standard Version tàbí New International Version. Èyí kì í ṣe ohun tí o gbọ́dọ̀ ṣe, ṣùgbọ́n ó wà bí o bá fẹ́.

Báwo si bayi?

Bí o bá ti gbìyànjú láti ka Bíbélì lẹ́ẹ̀kan ọ̀dọ́ tí o sì pa á dé, ọ̀nà tó dáa láti gbìyànjú lẹ́ẹ̀kan síi ni kí o bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Máàkù. Tí ó kúrú jùlọ. O lè bẹ̀rẹ̀ lónìí.

Bí o bá ní ìbéèrè bí o ti ń kà — kí ni èyí túmọ̀ sí, bí o ṣe le rí èyí, bóyá àlàyé kan dára — ìbárasọ̀rọ̀ wa wà. Kò gba owó, ó jẹ́ àdánilẹ́sẹ̀, ó sì wà ní èdè rẹ. O lè béèrè ìbéèrè rẹ ní tààrà, láìsí ìbẹ̀rù.

Ibi tí èyí ti wá nínú Bíbélì

• Sáàmù 119:105 — "Ọ̀rọ̀ rẹ jẹ́ fìtílà sí ẹsẹ̀ mi"
• 2 Tímótì 3:16–17 — ohun tí àṣà yìí sọ nípa Bíbélì
• Jòhánù 5:39–40 — Jésù lórí ọ̀nà tí à gbọ́dọ̀ ka àwọn Ìwé
• Lúùkù 24:27 — Jésù ń ṣàlàyé Májẹ̀mú Láéláé sí àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀
• Hébérù 4:12 — ọ̀rọ̀ àṣà yìí nípa agbára ọ̀rọ̀ Ọlọ́run
• Jákọ́bù 1:22–25 — kíkà Bíbélì jẹ́ kíkà tí ó ṣe ní ìṣe