Nghi ngờ có ổn không?

Có hai loại người gõ câu hỏi này vào ô tìm kiếm. Một là người đã tin một điều gì đó từ lâu — có thể qua gia đình, qua một cộng đồng tôn giáo, qua văn hóa — và bây giờ thấy mình đang nghi ngờ điều đó, và sợ rằng nghi ngờ tự nó là sai. Hai là người chưa từng cam kết với gì cả, đang nhìn từ bên ngoài vào, và muốn biết liệu mình có được phép có câu hỏi mà không bị xem như có vấn đề.

Trang này nói chuyện với cả hai. Câu trả lời ngắn là: nghi ngờ không phải là khuyết tật. Câu trả lời dài là điều truyền thống Cơ Đốc thực sự đã nói về nghi ngờ trong hai ngàn năm — và nó khác với điều bạn có thể đã được dạy.

Một vài từ trước.

Dành cho người đọc không có nền tảng nhà thờ:

• Chúa Giê-su người Na-xa-rét là một thầy giáo tôn giáo người Do Thái sống ở thế kỷ thứ nhất tại vùng Pa-le-xtin. Tuyên bố của truyền thống Cơ Đốc là Ngài cũng chính là Đức Chúa Trời mang hình hài con người. Ngài bị chính quyền La Mã hành hình khoảng năm 30 SCN bằng phương pháp gọi là thập tự giá.
• Sự phục sinh là tuyên bố của truyền thống Cơ Đốc rằng Chúa Giê-su, sau khi bị hành hình, đã được nhiều nhân chứng được nêu tên thấy còn sống ba ngày sau đó.
• Đức tin, theo cách dùng Cơ Đốc, không có nghĩa là tin một điều mà không có lý do. Nó gần với sự tin cậy được đặt vào một người hơn — giống như cách bạn tin cậy một người bạn lâu năm, không phải vì bạn không có bằng chứng nào, mà vì bạn có đủ kinh nghiệm để tin cậy được.
• Các sách Phúc Âm là bốn tiểu sử ngắn về cuộc đời Chúa Giê-su, được những người theo Ngài viết trong vòng vài thập kỷ sau khi Ngài chết.
• Thi Thiên là một bộ sưu tập gồm 150 bài cầu nguyện và thơ trong phần cũ của Kinh Thánh.

Câu trả lời ngắn và thành thật

Trong truyền thống Cơ Đốc theo lịch sử, nghi ngờ không phải là điều ngược với đức tin. Điều ngược với đức tin là sự lạnh nhạt hoàn toàn — không quan tâm. Nghi ngờ là điều xảy ra khi bạn quan tâm đủ để tự đặt câu hỏi. Kinh Thánh tự nó chứa đầy người đang nghi ngờ, và những người đó được đối xử với sự nghiêm túc, không phải bằng la mắng.

Kinh Thánh không xấu hổ về người nghi ngờ

Có một điều đáng nói rõ ngay. Người ta thường giả định rằng Kinh Thánh là một cuốn sách của những người luôn tin một cách trọn vẹn và không bao giờ lung lay. Đó không phải là Kinh Thánh thực sự đang có.

Cuốn cầu nguyện dài nhất trong Kinh Thánh — bộ Thi Thiên — có hơn một phần ba các bài viết là về sự đau, sự khô hạn, hoặc sự nghi ngờ. Một trong những bài đó, do một người tên Đa-vít viết, mở đầu bằng những lời thẳng thắn này:

Hỡi Đức Giê-hô-va, Ngài sẽ hằng quên tôi cho đến chừng nào? Ngài ẩn mặt cùng tôi cho đến bao giờ? Tôi phải lo lắng nơi linh hồn tôi, hằng ngày buồn thảm nơi lòng tôi cho đến bao giờ?

Đây không phải là lời của một người đã sắp xếp xong đức tin của mình. Đó là lời của một người đang ở giữa một thời kỳ dài mà Đức Chúa Trời cảm thấy vắng mặt. Và những lời đó ở trong Kinh Thánh. Truyền thống Cơ Đốc đã giữ những bài cầu nguyện như vậy trong cuốn sách thiêng liêng của mình suốt ba ngàn năm. Điều đó nói lên một điều về cách truyền thống này hiểu sự nghi ngờ.

Chúa Giê-su khen ngợi câu hỏi, không khinh thường nó

Trong các sách Phúc Âm, có một câu chuyện về một người cha mang con trai đến cho Chúa Giê-su để xin được chữa lành. Chúa Giê-su nói với người cha về vai trò của đức tin trong điều sắp xảy ra. Theo một trong các sách Phúc Âm (sách của một người tên Mác), câu trả lời của người cha là:

Tôi tin; xin Chúa giúp đỡ trong sự không tin của tôi!

Đây là một câu nói khá lạ. Người này không tuyên bố mình có đức tin trọn vẹn. Ông nói: tôi có đức tin một nửa, và tôi đang xin giúp đỡ với phần không tin. Và theo lời kể, Chúa Giê-su đáp lại bằng cách chữa lành con trai ông. Truyền thống Cơ Đốc theo lịch sử đã đọc cảnh này như sự xác nhận rằng đức tin lẫn với nghi ngờ vẫn được Chúa Giê-su tiếp nhận. Không có yêu cầu phải dọn sạch nghi ngờ trước khi đến gần.

Một trong những người theo gần nhất của Chúa Giê-su đã nghi ngờ sự phục sinh

Có một nhân vật trong các sách Phúc Âm tên là Thô-ma — một trong nhóm mười hai người theo gần nhất của Chúa Giê-su. Sau khi Chúa Giê-su bị xử tử, những người khác trong nhóm nói với Thô-ma rằng họ đã thấy Chúa Giê-su còn sống. Thô-ma đã trả lời, theo cách của một người Việt sẽ trả lời:

Nếu tôi không thấy dấu đinh trong bàn tay Ngài, không đặt ngón tay tôi vào chỗ dấu đinh, và không đặt bàn tay tôi vào sườn Ngài, thì tôi không tin.

Đây là yêu cầu được kiểm chứng. Và theo các sách Phúc Âm, câu chuyện kết thúc với việc Chúa Giê-su xuất hiện trở lại — và mời Thô-ma làm chính xác điều ông đã đòi: chạm vào những vết thương và tự kiểm tra. Câu chuyện không kết thúc bằng việc Thô-ma bị khiển trách vì đã yêu cầu bằng chứng. Câu chuyện kết thúc bằng việc bằng chứng được đưa ra.

Truyền thống Cơ Đốc theo lịch sử đã đọc cảnh này như một câu phát biểu về bản chất của tuyên bố Cơ Đốc — rằng tuyên bố này không xấu hổ về việc được kiểm tra. Nó được dựng trên một sự kiện có nhân chứng được nêu tên — sự phục sinh — chứ không phải trên một mặc khải riêng tư mà bạn được bảo phải chấp nhận mà không hỏi.

Khi Giăng Báp-tít nghi ngờ trong tù

Có một câu chuyện khác đáng nhắc. Trong các sách Phúc Âm, có một nhân vật tên là Giăng Báp-tít — một thầy tôn giáo người Do Thái đã rao giảng công khai về việc Chúa Giê-su là Đấng được Đức Chúa Trời sai đến. Sau đó, Giăng bị bắt và đưa vào tù. Trong tù, ông gửi sứ giả đến hỏi Chúa Giê-su:

Thầy có phải là Đấng phải đến hay chúng tôi còn phải đợi Đấng khác?

Đây là một câu hỏi mạnh. Người đã từng tuyên bố công khai về Chúa Giê-su nay đang ngồi trong tù, và đang tự hỏi liệu mình có sai không. Theo lời kể, Chúa Giê-su không trả lời bằng cách trách Giăng. Ngài trả lời bằng cách chỉ vào những gì đã xảy ra — người mù được thấy, người chết được sống lại, người nghèo được nghe tin tốt — và để Giăng tự rút kết luận. Câu chuyện không dập tắt câu hỏi của Giăng. Nó đối diện với câu hỏi đó với sự thật.

Hai loại nghi ngờ khác nhau

Đến đây, cần phân biệt hai điều mà tiếng Việt gọi chung là nghi ngờ.

Loại thứ nhất là câu hỏi — một sự khao khát muốn biết điều gì là thật. Loại nghi ngờ này, truyền thống Cơ Đốc theo lịch sử đã chào đón. Nó là dấu hiệu của một người đang nghiêm túc.

Loại thứ hai là một thái độ cứng đầu không muốn biết — một tư thế quyết tâm trước rằng câu trả lời nào cũng không quan trọng. Loại này khác. Nó không phải là một câu hỏi đang đợi câu trả lời; nó là một quyết định đã được đưa ra rồi. Truyền thống Cơ Đốc nhận ra cái này và đặt nó tách biệt khỏi câu hỏi thật.

Nếu bạn ở đây với câu hỏi loại thứ nhất, bạn đang ở đúng chỗ. Nếu bạn không chắc loại nào của mình — đó tự nó là loại thứ nhất.

Một lưu ý về văn hóa Việt

Trong nhiều gia đình Việt Nam, đặc biệt là gia đình có truyền thống Công Giáo hoặc Tin Lành lâu đời, có một cảm giác rằng đặt câu hỏi về đức tin là phản bội. Bạn không muốn làm bố mẹ buồn. Bạn không muốn bị xem là đứa con hư. Áp lực này là thật, và trang này không xem nhẹ nó.

Nhưng truyền thống Cơ Đốc, được đọc trung thành, không yêu cầu bạn từ bỏ tư duy của mình để giữ vị trí trong gia đình. Một đức tin được giữ vì sợ hơn là vì tin cậy không phải là cái mà truyền thống này đang nói đến. Câu hỏi của bạn — nếu bạn đang có chúng — không phải là điều phải giấu khỏi Đức Chúa Trời. Theo các sách Phúc Âm, Ngài đã đối diện với câu hỏi của Thô-ma, của Giăng, của người cha tuyệt vọng, mà không trừng phạt ai trong số họ.

Còn bây giờ thì sao?

Nếu bạn đang ở trong một mùa nghi ngờ thật sự — không phải chỉ là tò mò mà là một sự lung lay — bạn có thể nói chuyện về nó. Cuộc trò chuyện của chúng tôi là miễn phí, riêng tư, và bằng tiếng Việt. Bạn bắt đầu nó; bạn kết thúc nó bất cứ lúc nào. Không có yêu cầu bạn phải đến với câu trả lời đã sẵn sàng. Câu hỏi cũng được.

Điều này đến từ đâu trong Kinh Thánh

• Mác 9:24 — "Tôi tin; xin Chúa giúp đỡ trong sự không tin của tôi!"
• Ma-thi-ơ 11:2–6 — Giăng Báp-tít trong tù gửi câu hỏi đến Chúa Giê-su
• Giăng 20:24–29 — Thô-ma đòi được chạm vào vết thương trước khi tin
• Thi Thiên 13:1–2 — "Hỡi Đức Giê-hô-va, Ngài sẽ hằng quên tôi cho đến chừng nào?"
• Giu-đe 1:22 — lời khuyên cho người Cơ Đốc thời kỳ đầu về cách đối xử với người đang nghi ngờ
• Gia-cơ 1:5–6 — lời mời gọi xin sự khôn ngoan từ Đức Chúa Trời