İyi insanların başına neden kötü şeyler gelir?

Bu soruyu büyük olasılıkla soyut sormuyorsun. Belirli bir kişi vardır — bir aile üyesi, bir arkadaş, belki sen — ve sahne adil değil. Belki bir hastalık. Belki bir kayıp. Belki uzun süredir adımlarıyla ölçülen bir adaletsizlik. "İyi insanların başına neden kötü şeyler gelir?" o duruma uyan tek cümle.

Bu sayfa bir slogan vermeyecek. "Tanrı'nın planları vardır," "her şeyin bir hikmeti var," "sınanıyorsun" gibi cevaplar — bunların hepsini muhtemelen duydun, ve onların yetmediğini biliyorsun. Bu sayfa, Hristiyan geleneğinin bu soruya gerçekten ne söylediğini sade bir dille ortaya koyacak. Sade ama hafif değil.

Önce birkaç terim

Hristiyan kelimeleriyle ilk kez karşılaşacak okur için:

• Nasıralı İsa, birinci yüzyılda Filistin bölgesinde yaşamış Yahudi bir din öğretmeniydi. Hristiyanlığın iddiası, onun aynı zamanda insan bedeninde Tanrı olduğudur. Yaklaşık MS 30 yılında Roma yönetimi tarafından çarmıha gerilme adı verilen bir yöntemle idam edildi.
• Çarmıh, o idamın Hristiyan geleneğindeki kısa adıdır.
• Diriliş, İsa'nın idamından üç gün sonra canlı olarak adı bilinen birden fazla tanık tarafından görüldüğüne dair Hristiyan iddiasıdır.
• Eyüp, Eski Ahit'in en uzun acı kitabıdır — birçok şeyini kaybetmiş bir adamın, arkadaşlarına ve Tanrı'ya sorular sorduğu bir metin.
• Müjdeler, İsa'nın yaşamına dair, takipçilerinin onun ölümünden sonraki onlarca yıl içinde yazdığı dört kısa biyografidir.
• Mezmurlar, Eski Ahit'in içinde yer alan 150 dua ve şiirden oluşan bir koleksiyondur.

Kısa, dürüst bir cevap

Hristiyan geleneği bu soruya iki cevap aynı anda verir. Birincisi: Tanrı bireysel kötü şeylerin altında belirli bir sebep aramayı kendisine görev edinmemiştir; "bu senin yaptığın bir şeyin cezası" türündeki açıklamaları reddeder. İkincisi: Tanrı kötülüğü uzaktan izleyen biri değildir; içine girmiştir — çarmıhta. Bu, soyut soruya bir cevap değildir. Soruyu yaşayan kişiye bir cevaptır.

Sorunun arkasındaki varsayım

Soru iyi bir sorudur ama içinde gizli iki varsayım vardır. Hristiyan geleneği bu varsayımlardan biriyle anlaşır, diğeriyle anlaşmaz.

Anlaşılan varsayım: kötülük gerçektir. Olan şey gerçekten kötüdür, sırf farklı bir bakış açısından değil. Hristiyan geleneği bunu kabul eder ve hiçbir zaman "gerçekte kötü diye bir şey yok" demez.

Anlaşılmayan varsayım: "iyi insan" diye netleşmiş bir kategori vardır ve içindekiler hak ettiklerini almalıdır. Bu, Hristiyan geleneğinin spesifik olarak reddettiği bir şeydir. Müjdelerden birine göre, İsa bir kez şöyle dedi: "İyi olan yalnız biri var, O da Tanrı'dır." Yani Hristiyan geleneği, "iyi insan" kavramını bizim hayata getirdiğimiz hâliyle kabul etmez. Bizi karşılaştırmalı olarak iyi-kötü kategorilerine ayırmaz. Hepimizi kırıklığın içinde sayar.

Bu seni rahatsız edebilir. Ama hızlıca yumuşatmak istemiyoruz. Hristiyan geleneğinin söylediği şey budur.

Hristiyan geleneği "bunun sebebi şu" açıklamasını reddeder

Bunu somut göstermek istiyoruz. Müjdelerden birine — Yuhanna'ya — göre, İsa bir gün doğuştan kör bir adamla karşılaştı. Takipçileri ona klasik soruyu sordu: "Kim günah işledi de bu adam kör doğdu? Kendisi mi, yoksa annesi babası mı?"

Bu, Türkçe konuşan bir okuyucu için de tanıdık bir soru. "Onun ne yaptığını biliyor musun?" "Eskiden bir şey yapmıştı, onun bedeli." "Atalarının günahı." Bu tür açıklamalar, acının olduğu her yerde söylenir.

İsa'nın cevabı kısa ve kesindi: "Ne kendisi günah işledi, ne de annesi babası." Yani Hristiyan geleneğinin tutumu şudur: bireysel acıların altında belirli bir "sebep" aramak çoğu zaman yanlıştır. Acı, bir hesabın sonucu değildir. Bazen olur — başka bir şey yapmadan.

Aynı sayfada İsa, bir kazada ölen on sekiz kişi hakkında şunu söyledi: "Yoksa Yeruşalim'de yaşayan diğer insanların hepsinden daha mı borçluydular sanıyorsunuz? Size hayır, diyorum." Bu, Hristiyan geleneğinin tarih boyunca taşıdığı bir tutumdur. Kötü şeylerin başına geldiği insanlar, hak ettikleri için değildir.

Peki neden olur?

Hristiyan geleneği bu soruya tek bir nedeni göstermez. Bunun yerine, birkaç katmanlı bir yanıt verir.

Birincisi: dünya kırık

Hristiyanlığın iddiasına göre, dünya bu hâliyle yaratılmadı. Eski Ahit'in başlangıcında, Tanrı'nın yaratımına bakıp "çok iyi" dediği yazılıdır. Şu an gördüğümüz dünya — hastalıklar, doğal afetler, kötülük — Hristiyan geleneğine göre asıl tasarımın hâli değildir. İnsanlığın yaptığı bir seçim sonucu, dünya kırıldı.

Bu, "belirli kötü şeyleri açıkla­yan bir formül" değildir. Daha çok bir çerçevedir: kötülüğün varlığı, dünyada bir şeyin yanlış gittiğinin işaretidir — Tanrı'nın isteğinin değil.

İkincisi: insan özgürlüğü gerçek

Hristiyan geleneğine göre, Tanrı insanları gerçek seçim yapabilen varlıklar olarak yarattı. Bu, gerçek bir özgürlüktür. Gerçek özgürlük gerçek kötülük olabilir demektir. Birinin başkasına zarar vermesi mümkündür — çünkü o kişi gerçekten seçim yapabilir.

Bu, "yani Tanrı her şeyi yapamaz" demek değildir. Bu, "Tanrı, gerçek özgürlük olan bir dünyayı, gerçek özgürlük olmayan bir dünyaya tercih etti" demektir. Hristiyan geleneği bu seçimin maliyetli olduğunu söyler — ama ödenmeye değer olduğunu da söyler.

Üçüncüsü: "neden" sorusunun cevabı, başka bir şeydir

Burası önemlidir. Hristiyan geleneğinin en uzun acı kitabı — Eyüp — bütün boyunca "neden bana?" sorusu etrafında döner. Eyüp'ün arkadaşları sürekli açıklamalar sunarlar: "şu yüzden," "bu yüzden," "belki şu sebepten." Kitap bu açıklamaların hepsini reddeder.

Sonunda Tanrı kendisi konuşur. Ama Eyüp'e neden olduğunu söylemez. Sadece Eyüp'le konuşur ve Eyüp'le olduğunu söyler. Hristiyan geleneği bu sahneyi şöyle okur: bazen sorunun cevabı bilgi değil, varlıktır. "Neden" sorusuna "şu yüzden" cevabı değil, "yalnız değilsin" cevabı verilir.

Hristiyanlığın en sıra dışı hamlesi: Tanrı acının içine girdi

Hristiyan geleneğinin bu sorudaki en spesifik hamlesi felsefi değildir. Tarihseldir.

Hristiyanlığın iddiası şudur: Tanrı kötülüğü dışarıdan izleyip "ne yazık" demedi. İçine girdi. İsa'nın çarmıhta öldürülmesinde, Tanrı'nın kendisi, insan bedeninde, dünyanın en kötüsünü yaşadı: ihanet, yargılanma, fiziksel acı, terkedilme, ölüm. Hristiyan geleneği bunu "Tanrı acıyı anlamayan biri değildir" iddiasının kanıtı olarak okur.

Bu, kötülüğü silmiyor. "Çocuğun neden öldü" sorusuna bir cevap değildir. Ama farklı bir şey söylüyor: bu acıyı yaşayanın yanında, aynı acıyı yaşamış bir Tanrı vardır. Uzaktan değil. İçinden.

Türkçe konuşan okuyucu için bir not: bu, Müslüman okuyucu için çok yabancı bir fikirdir. İslam'da Allah acı çekmez; Allah uzakta, münezzehtir. Hristiyanlığın bu noktada söylediği şey ayırt edicidir — Tanrı'nın kendisinin insan olarak acıyı tatması, gelenekte merkezi bir iddiadır. Bunu hafife alarak söylemiyoruz; bunun büyük ve yabancı bir fikir olduğunu biliyoruz.

"Son söz" iddiası

Hristiyan inancı acıya iki şey söyler. Birincisi: bu gerçek, hak edilmemiş, kötü. İkincisi: bu son söz değil.

İncil'in son kitabı, Hristiyanlığa göre evrenin nihai vardığı yeri şöyle anlatır: "Tanrı onların gözlerinden bütün gözyaşlarını silecek. Artık ölüm olmayacak, artık ne yas, ne ağlayış, ne de acı olacak. Çünkü önceki düzen sona erdi."

Bu, "acına bugün anlam ver" demek değildir. "Sonunda hep iyiydi" de demez. Hristiyanlığın iddiası şudur: acı gerçektir, gerçekti ve bir gün sona erecek. Bu zaman çizelgesi seni rahatlatmıyor olabilir. Bu doğal. Hristiyan geleneği "şimdi rahatlat" iddiasında değildir. Acının son söze sahip olmadığını söylüyor.

Adaletsizliğin önemi

Bir cümle daha söylemek istiyoruz. Eğer dünyada kötülüğün varlığı seni "bu adil değil" hissettiriyorsa, bu duygu önemlidir.

Eğer evren sadece atomlardan ibaretse, "adil değil" diye bir kategori yoktur. Sadece olan şeyler vardır. Adaletsizlik duygusu, içinde bir adalet standardı varsayar. "İyi insanların başına kötü şeyler gelmemeli" duygusunun kendisi, dünyanın daha iyi olabileceğine dair bir sezgi taşır.

Hristiyan geleneği bu sezgiyi bir hata olarak görmez. Bir ipucu olarak okur. Adaletsizliğin gerçek olduğu inancı, asıl olarak bir adalet kaynağının var olduğunu ima eder.

Türkçe konuşan okuyucu için bir not

Türk kültüründe acıya bir kabul vardır: "Kader," "nasip," "Allah'ın yazdığı bu." Hristiyan geleneği bunu reddetmiyor — her şeyin sonunda Tanrı'nın hâkimiyetinde olduğunu o da söylüyor. Ama eklediği şey şudur: Tanrı'nın kötülüğe izin vermesi, kötülüğe rıza göstermesi anlamına gelmez. Tanrı acıyı "yazdı" iddiası, Hristiyan geleneğinin tutumu değildir; Tanrı acıyla "savaşıyor" iddiası, onun tutumudur. Çarmıh ve diriliş bunun göstergesidir.

Peki şimdi?

Eğer buraya birinin acısının içinden geldiysen — kendi acın olsun, sevdiğin birininki olsun — ve bunu birisinin duyması gerekiyorsa, sohbet edebilirsin. Ücretsiz, özel ve senin dilinde. Sen başlatırsın; istediğinde sen bitirirsin. Bir cevap aramak zorunda değilsin — sadece konuşmak istiyorsan da olur.

Eğer hayatında kendine zarar verme düşünceleri varsa, bunu yalnız taşıma. Türkiye'de 182 numaralı telefon (Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı sosyal yardım hattı) bir başlangıç olabilir; acil durumlarda 112'yi arayabilirsin.

Bunun Kutsal Kitap'ta nereden geldiği

• Eyüp 1:8–12 — Eyüp'ün hikâyesinin açılışı: arkadaşlarının "sebep" açıklamalarına metin tarafından verilen kontrast
• Mezmurlar 73:1–17 — "Az kalsın ayağım sürçecekti" — adaletsizliği gören biri tarafından
• Luka 13:1–5 — "O Galileliler diğer Galilelilerden daha mı günahkârdı?"
• Yuhanna 9:1–3 — "Ne kendisi günah işledi, ne de annesi babası"
• Romalılar 8:18–22 — yaratılışın "doğum sancıları"
• Vahiy 21:3–4 — "Tanrı her gözyaşını silecek"