Sino talaga si Hesus?

Halos lahat ng Filipino ay may kaunting laman na nasa isip nila tungkol kay Hesus — sa estampita, sa Simbang Gabi, sa Holy Week na nasa TV, sa kwento ng lola. Pero may pagkakaiba sa pagitan ng "kilala ko siya bilang figure" at "alam ko kung sino siya talaga." Karaniwan kasi, ang version ni Hesus na nakukuha natin ay matagal nang pinasok ng artwork, ng tradisyon, ng paniniwala ng pamilya, at ng emosyon ng mga okasyon. Lahat iyan ay totoo at importante, pero hindi pa siya mismo.

Ang page na ito ay hindi para palitan ang anumang nararamdaman mo. Para itong ibalik sa simula — kung sino ang taong ito ayon sa pinaka-unang dokumento na nakaligtas sa kasaysayan, at kung ano ang specific na claim na ginawa ng kanyang unang mga tagasunod tungkol sa kanya.

Ilang termino muna

Para sa nagbabasang gustong sundan kahit walang Sunday school background:

• Si Hesus ng Nazaret ay isang Hudyong relihiyosong guro na nabuhay sa unang siglo sa Palestina. Ang claim ng Kristiyanismo ay siya rin ay ang Diyos sa anyo ng tao. In-execute siya ng pamahalaang Romano noong mga 30 AD sa paraang tinatawag na pagpapako sa krus.
• Ang krus ay ang Kristiyanong shorthand para sa execution na iyon — ang publikong pagpatay ng mga Romano kay Hesus noong mga 30 AD.
• Ang muling pagkabuhay ay ang claim ng Kristiyanismo na si Hesus, pagkatapos ng kanyang execution, ay nakita pang buhay tatlong araw later ng maraming pinangalanang saksi.
• Kristo ay isang titulo, hindi apelyido. Salin ito sa Griyego ng salitang Hebreo na Mashiakh (Mesiyas) — "ang pinahiran," ang matagal nang ipinangakong pigura sa tradisyong Hudyo.
• Ang Ebanghelyo (sa "ang") ay maikling tawag sa core na mensahe ng Kristiyanismo tungkol kay Hesus. Ang mga Ebanghelyo (sa "mga") ay apat na maiikling biography ng buhay ni Hesus na isinulat ng kanyang mga tagasunod sa loob ng ilang dekada matapos ang kanyang kamatayan: Mateo, Marcos, Lucas, at Juan.

Maikli at tapat na sagot

Ayon sa mga Ebanghelyo, si Hesus ay isang totoong Hudyo na nabuhay sa partikular na lugar at partikular na panahon — anak ng karpintero, sumama sa public ministry sa edad mga tatlumpu, nagturo nang halos tatlong taon, in-execute ng mga Romano, at sumailalim sa specific na pangyayari ng muling pagkabuhay. Iyan ang panlabas na hugis. Ang specific na claim ng Kristiyanismo ay hindi lang "magaling siyang guro," kundi siya rin ay ang Diyos mismo sa anyo ng tao.

Hindi maliit na claim iyon, at hindi rin gaanong moderno. Mula sa pinakaunang mga dokumento, ito mismo ang sinasabi ng mga tagasunod niya.

Ang taong nakikilala mo sa mga pahina

Mas magkano ang nalalaman natin tungkol kay Hesus kaysa sa karamihan ng tao sa unang siglo. Limang malayang mapagkukunan — apat na Ebanghelyo (kasama na ang Mateo, Marcos, Lucas, Juan) at ang mga sulat ni Pablo — ay nakaligtas, marami sa mga ito ay sinulat sa loob ng tatlumpu hanggang animnapung taon matapos ang mga pangyayari. Iyon ang antas ng historical na evidence na, para sa karamihan ng historical na pigura, ay magreresulta ng selyado ang kaso.

Ang taong nakikilala mo sa mga pahinang iyan ay hindi pareho sa istatwa. Tumawa siya, nagalit, umiyak. Tinanggihan ang mga religious authority ng kanyang panahon. Mas marami siyang oras na ginugol sa mga taong itinuturing ng lipunan na masama — mga sex worker, mga tax collector na nagtatrabaho sa imperyo, mga taong may malalang sakit na alipin ng unclean status — kaysa sa mga relihiyosong professional. Pinarurusahan niya ang mga taong gumagamit ng relihiyon para mapagkitaan at maliitin ang iba. Sinasabi niyang ang nahaharap sa pinakamalalim na takot at pagkapagod ay siya mismo ang darating, hindi pinapaalis.

May isa siyang quote — direkta ang attribution ayon sa Ebanghelyo ni Mateo — na nagbubuod nito: ayon sa Ebanghelyo, sinabi ni Hesus, "Halikayo sa akin, kayong lahat na napapagal at nabibigatan, at bibigyan ko kayo ng kapahingahan." Hindi ito guidance na may kondisyon. Hindi: kapag naayos mo na ang sarili mo, halika sa akin. Kundi: halika ka — kahit anong dala mo.

Ang claim na hindi maitatago

Maraming guro ang tinawag ng kanilang mga estudyante na dakila. Pero hindi lang ito ang ginawa ng mga unang tagasunod ni Hesus. Sinabi nila — at sinabi ni Hesus mismo, ayon sa kanilang record — na siya ay ang Diyos sa anyo ng tao.

May eksena sa Ebanghelyo ni Marcos kung saan tinanong ni Hesus ang kanyang malapit na grupo ng tagasunod, "Sino raw ako sa palagay ng mga tao?" Pagkatapos: "Pero kayo, sino ako sa inyo?" Sumagot si Pedro — isa sa mga pinakamalapit niyang kasama sa loob ng tatlong taong magkasama sila — "Ikaw ang Mesiyas." Hindi siya itinuwid ni Hesus. Pinahintulutan niya ang pagtukoy.

Sa ibang eksena, sa Ebanghelyo ni Juan, tinanong siya ng isa sa kanyang grupo na ipakita sa kanila ang Diyos. Ayon sa Ebanghelyo, sumagot si Hesus: "Kapag nakita mo ako, nakita mo na ang Ama." (Ang Ama sa lengwahe ni Hesus ay kung paano niya tinatawag ang Diyos.) Hindi ito subtle. Hindi ito ang sasabihin ng isang taong moral lang ang adhikain.

Si Pablo, sumulat mga dalawampu't limang taon matapos ang kamatayan ni Hesus, gumamit ng lengwahe na mas direkta pa:

Bagama't siya ay anyong Diyos, hindi niya ipinilit ang pagiging kapantay ng Diyos, kundi hinubad niya ito at nagkaroon siya ng anyong alipin... Nagpakababa siya at naging masunurin hanggang kamatayan, kamatayan sa krus.

(Sa contextong ito, ang krus ay ang publikong execution na iyon ng pamahalaang Romano.)

Ang specific na claim ng Kristiyanismo ay si Hesus ay sadyang Diyos na pumasok mismo sa kalagayan ng tao — hindi siya isang representative na ipinadala mula sa malayo, kundi ang Diyos na nagdesisyong tumira sa kalagitnaan ng buhay ng tao. Pumasok siya sa labis na pagod, sa hapis, sa kahihiyan, sa paghihirap, at sa kamatayan mismo, hindi para palayuin ang sarili niya kundi para sumailalim ito.

Bakit hindi tinanggap ng marami noong panahon niya

Madaling isipin na kung totoo ang lahat ng ito, dapat lahat ng kanyang nakakita ay naging tagasunod kaagad. Hindi nangyari iyon. Maraming nakakita sa kanya — kabilang ang mga nakapag-aral, ang mga religious leader, ang mga makapangyarihan — ang nag-aakalang siya ay isang biro, isang panganib, o isang lapastangan. Pinatay siya partly dahil ang mga claim niya tungkol sa sarili niya ay hindi kayang i-handle ng kanyang kapanahunan.

Lalung-lalo na sa kanyang sariling tradisyon, ang sinasabi ni Hesus ay ang pinakamalubha sa lahat ng pwedeng sabihin. Hindi siya pinatay dahil siya ay isang magandang tao na inakala nang mali. Pinatay siya dahil sa partikular na pananalita: na ang awtoridad ng Diyos at ang Diyos mismo ay siya. Bago man ito tanggapin o tanggihan ng mambabasa, ang importante ay malinaw kung ano ang sinabi niya.

Ang test ng claim

Hindi mo kailangang basta tanggapin ang sinabi ng mga tagasunod. May test na binuo sila para sa sarili nilang claim. Sinabi nila na pinatay si Hesus at pagkatapos ay nakitang buhay tatlong araw later — at ang muling pagkabuhay na ito ay ang pampublikong tanda na ang tao na ito ang sinabi niyang siya nga.

Si Pablo mismo ay nagsabi sa isa sa kanyang mga sulat na kung hindi totoo ang muling pagkabuhay, kawawa silang lahat at huwag na lang silang paniwalaan. Bihira ito sa religious founder. Mas-prefer ng karamihan ang ideyang hindi mo dapat pinipili kung may katotohanan ang relihiyon nila — base na lang ito sa kahulugan o ritwal o tradisyon. Iba ang Kristiyanismo: naka-bet ito sa isang historical na pangyayari na pwede mong i-investigate.

May sarili nang page sa site na ito ang historical na argumento para sa muling pagkabuhay. Ang maikling bersyon: apat na fact — ang execution, ang walang lamang libingan, ang ilang pinangalanang saksi na nag-claim na nakita siyang buhay later, at ang radical na pagbabago sa mga tagasunod niya — ay tinatanggap ng halos lahat ng historian sa larangang ito (Kristiyano man o hindi), at ang mga alternatibong explanation ay hindi nakakapag-account ng lahat.

Lampas sa estampita

Marahil ang pinakamatagal na sira ng imahe ni Hesus sa Pilipinas ay ang pagiging sentimental. Ang dahon ng palaspas, ang prusisyon, ang Santo Niño — lahat iyan ay nagdadala ng tunay na devotion ng henerasyon-henerasyon ng Filipino, at hindi sila dapat balewalain. Pero kapag iniwan natin ang Hesus sa loob lang ng emosyonal o cultural na lalagyan, nakakaligtaan natin kung gaano siya ka-totoo — gaano siya ka-historical, gaano ka-direct kausap, at gaano ka-radikal ang kanyang claim.

Ang pinakamabilis na paraan para makilala siya nang lampas sa imahe ay basahin ang isa sa apat na Ebanghelyo. Ang Marcos ang pinakamaikli — pwede mong tapusin sa isang gabi. Ang Juan ang pinaka-intimate. Hindi ito teolohiyang aklat; biography ito. Tingnan mo kung sino ang taong nakikilala mo.

Ano ngayon?

Marahil ang totoong tanong mo ay hindi "sino siya?" kundi "may sasabihin ba siya tungkol sa aking sitwasyon?" Pwede mong pag-usapan iyon. Libre ang chat namin, pribado, at sa Tagalog. Ikaw ang magsisimula; ikaw rin ang magtatapos kung kailan mo gusto.

Saan ito nagmula sa Bibliya

• Juan 1:14 — ang lumikha ay nagpunta mismo sa loob ng nilikha
• Marcos 8:27–30 — ang tanong ni Hesus sa kanyang mga tagasunod
• Juan 14:9 — "kapag nakita mo ako, nakita mo na ang Ama"
• Filipos 2:6–8 — ang isang Diyos na hinubad ang anyo ng kapantay ng Diyos
• Hebreo 4:15 — siya ay sumailalim mismo sa lahat ng pinagdadaanan natin
• Colosas 1:15–20 — kung sino siya ayon sa pinakamaagang Kristiyanong sulat