Okay lang bang umalis sa simbahan?

Mas maraming Pilipinong nag-iisip nito ngayon kaysa kahit kailan. Hindi laging dahil sa nawalan ng tiwala sa Diyos. Madalas, mas specific ito. Sa pari na nanggalit. Sa parokyang puno ng pulitika. Sa pastor na ginawang pulutan ang sermon para sa donasyon. Sa magulang na hinahabol kang sumamba kahit alam mo na ang relasyon sa loob ng pamilya ay isang misteryo na pinoprotektahan. Sa newshow na puno ng iskandalo. Sa pagiging napagod sa pormalismo na walang naabutan sa loob mo.

Kung dumating ka rito habang sinusukat kung dapat ka pang manatili, hindi ka tatambasan ng page na ito. Pati hindi ito sasabihing huwag mong gawin. Iniisip ito ng marami, at deserve mo ng tapat na pag-iisip — hindi sermon, hindi pressure, hindi guilt-trip.

Ilang termino muna

Para sa mambabasa na walang background sa simbahan o lumayo na:

• Si Hesus ng Nazaret ay isang Hudyong relihiyosong guro na nabuhay sa unang siglo sa Palestina. Ang claim ng Kristiyanismo ay siya rin ay ang Diyos sa anyo ng tao. In-execute siya ng pamahalaang Romano noong mga 30 AD sa paraang tinatawag na pagpapako sa krus.
• Ang krus ay ang Kristiyanong shorthand para sa execution na iyon — ang publikong pagpatay ng mga Romano kay Hesus noong mga 30 AD.
• Ang mga Ebanghelyo ay apat na maiikling biography ng buhay ni Hesus na isinulat ng kanyang mga tagasunod sa loob ng ilang dekada matapos ang kanyang kamatayan: Mateo, Marcos, Lucas, at Juan.
• Ang simbahan, sa Kristiyanong gamit, ay may dalawang antas ng kahulugan. Sa pinakaunang sense, ito ay ang grupo ng mga tao sa buong mundo na sumusunod kay Hesus. Sa pangalawang sense, ito ay ang specific na institusyon, parokya, kongregasyon, denominasyon — ang gusali, ang programa, ang pormal na istraktura.
• Si Pablo ay isang unang Kristiyanong lider na sumulat ng halos isang katlo ng Bagong Tipan ng Bibliya.

Maikli at tapat na sagot

Depende. Ang sagot ng Kristiyanong tradisyon ay nakaangkla sa pagkakaiba ng dalawang bagay: ang pag-iwan sa specific na pormal na parokya o kongregasyon (madalas mahalaga at minsan kailangang gawin) at ang pag-iwan sa Kristiyanong komunidad mismo (na, sa pananaw ng tradisyon, ay parte ng buhay ng tagasunod ni Hesus).

Magaling i-distinguish. Marami ang aktwal na nasa unang sitwasyon — kailangang umalis sa isang specific na lugar dahil mali ang kalakihan o hindi naabutan — pero takot na ang ibig sabihin ay umaalis sa lahat. Hindi kailangang ganoon.

Una: hindi siya umalis si Hesus sa kanyang nilikhang komunidad

Bago kahit anong sagot tungkol sa simbahan, sulit kilalanin: si Hesus mismo ay matalim na manlilibak sa malisya ng kanyang sariling kapanahunan ng simbahan.

Sa loob ng mga Ebanghelyo, mayroong ilang eksena kung saan pinarurusahan ni Hesus ang mga religious leader ng kanyang panahon — hindi sa pagiging lugar ng pananampalataya, kundi sa pagiging hipokrita, sa pagsasamantala sa relihiyon, sa pagtanggi sa kabutihan habang nagsusuot ng tapat na imahe.

Sa Ebanghelyo ni Mateo, may tinawag siyang "mga lider ng relihiyon" na "mga lihim na puno ng pagnanakaw at sariling layunin." Sinabi niya, ayon sa Ebanghelyo: "Sa labas, kayo ay mukhang matuwid sa mata ng mga tao, ngunit sa loob ay puno kayo ng pagkukunwari at kasamaan."

Iyong lengwahe ay matalim. Hindi ito huwag kang magsalita laban sa simbahan, hindi naman magalit. Si Hesus mismo ay galit. Galit siya sa pang-aabuso ng relihiyon ng tradisyon na sariling iyong gumawa ng espasyo para sa kanya.

May eksena sa Ebanghelyo ni Marcos kung saan nakita ni Hesus ang sentral na lugar ng pagsamba ng kanyang panahon — ang templo sa Jerusalem — at ginawa nilang negosyo. Ginulo niya ang mga mesa, hinabol palabas ang mga nagbebenta. "Ang aking bahay ay tatawaging bahay-panalanginan," sabi niya, ayon sa Ebanghelyo. "Pero ginawa ninyo itong lungga ng mga magnanakaw."

Iyong eksena ay matatagpuan sa lahat ng apat na Ebanghelyo. Hindi ito isang masamang araw. Ito ay pormal na kondena ng kung paano ginamit ang relihiyon para sa pansariling benepisyo.

Iyan ay isa pang antas ng katotohanan: kung galit ka sa simbahang ginagamit ang relihiyon, hindi kabaligtaran ka ng Diyos. Kasama ka ng Diyos. Iyong galit mo ay matatagpuan sa loob ng mga Ebanghelyo mismo.

Pangalawa: anong klaseng simbahan ang iiwan?

Ito ang pinakamahalagang distinction.

Kung iniiwan mo ang simbahang nag-aabuso, hindi naman alalahanin ang sinabi. Ang abuso, ang kabaliwan ng pera, ang kontrol sa kanilang sariling kapakinabangan — lahat ay sira at deserve ng paalis. Hindi sinasabi ng Kristiyanong tradisyon na kailangan kang manatili sa kabaliwan para sa pananampalataya. Iyong loyalty mo ay hindi sa korap na institusyon. Sa Kristo.

Kung iniiwan mo ang specific na parokya o kongregasyon na hindi naabutan, at iniisip mong maghanap ng iba na maaaring naabot — hindi rin masama iyon. Marami sa mga Filipinong kasangkot ngayon sa malalim na buhay ng pananampalataya ay mga taong naghanap ng iba bago sila nakahanap ng tama. Wala silang sira.

Kung iniiwan mo ang Kristiyanong komunidad bilang konsepto — hindi ko na kailangan ang iba, ako lang at ang Diyos — ito ang lugar kung saan ang tradisyon ay maingat na mag-pakaalam.

Hindi para parusahan ka. Para alalahanin ang isang detalye: ang pananampalataya na laging nag-iisa ay mahirap. Mas madali kang ma-drift. Mas mahirap mong maitatak kung kailan ka nag-mali. Mas mahirap kang umasa kapag pumalpak. Hindi para naman kawalan ng pag-asa. Para sa istraktura ng pagpapatibay.

Hindi ito sinasabing kailangan mong bumalik sa parokyang nanggalit sa iyo. Sinasabi nito na sulit hanapin — kahit ilang taon — ang ibang grupo ng tao na sumusunod kay Hesus, kahit maliit lang, kahit hindi formal, kahit hindi para tugma sa kung sino ka. Pwedeng community group sa bahay ng kakilala. Pwedeng online na grupo. Pwedeng isa o dalawang taong sumasama mo sa pagbabasa ng Bibliya at sa panalangin sa loob ng isang buwan.

Para sa Filipinong nasaktan ng simbahan

Marami sa Pilipinas ang nasaktan ng simbahan — minsan ng Katolikong simbahan, minsan ng Born Again na grupo, minsan ng Iglesia ni Cristo, minsan ng cult na nagpakanlong sa loob ng Kristiyano. Ang sakit na ito ay totoo at deserve ng pagkilala.

May mga taong ginamit ang relihiyon para suriin ang gay na anak. May mga taong ginamit para hindi pagtibayan ang abuso sa pamilya. May mga taong ginamit para humingi ng pera mula sa kahirapan ng pamilya. May mga taong ginamit para kontrolin sa lahat ng paraan. May pari, pastor, lider — pinatatangi ng lipunan — na ginawang biktima ang taong dapat nilang protektahan.

Sa lahat ng mga ito, ang Kristiyanong tradisyon ay sumagot sa simpleng paraan: iyong abuso ay hindi galing kay Hesus. Si Hesus ay hindi makakapag-explain. Sa kanyang sariling buhay, pinalibasan niya iyong klase ng lider. Lalung-lalo, hindi naman gagawin ni Hesus ang ginawa sa iyo.

Hindi ito pagpataw na bumalik sa parehong lugar. Hindi mo dapat. Pero importanteng malaman: ang taong nanaktan sa iyo at ang Diyos na sinasamba mo ay hindi parehong nilalang. Ang pagkahawakan na isama sila — galit ako sa simbahan, kaya galit din ako sa Diyos — ay hindi natural, pero hindi tuwid sa kasaysayan. May iba.

Pangatlo: hindi ito kahit lubos

Sa Kristiyanong tradisyon, may matatag na claim na ang sumusunod kay Hesus ay hindi tinatawag sa isolation. Hindi siya gawa para gawing all-by-yourself.

Si Pablo, sa loob ng sulat sa mga Kristiyano sa Roma, ay gumamit ng matagal nang larawan: ang Kristiyanong komunidad ay isang katawan na may iba't ibang bahagi. Ang mata ay hindi nagsasabi sa kamay hindi kita kailangan. Ang kamay ay hindi nagsasabi sa paa wala kang kabuluhan. Bawat isa ay kailangan ng iba.

Hindi ito sinasabing romantikong larawan. Sinasabing — sa Kristiyanong claim — ang buhay ng pananampalataya ay paraan ng pananatili nang sama-sama. Hindi mo ito ginagawa nang nag-iisa, dahil hindi para sa kanya iyon.

Pero — at ito ay importante — hindi ito sinasabing kailangan kang manatili sa kabaliwan. Pwedeng iiwan mo ang specific na grupo at maghanap ng iba. Pwedeng tatagalan mong matagpuan ang iba; mas mabuti pang gugulin mo ng dalawang taon ang paghahanap kaysa sa magpanatili na sumama-sama sa isang lugar na nakakasakit. Pwede mong tanggalin ang sarili mo sa loob ng simbahang gumagamit at maghahanap ng simbahang nagaaalaga.

Anong sasabihin sa pamilya?

Ito ay mahalagang Filipino na tanong. Hindi mo basta sasabihin sa nanay mo na lumipat ka sa ibang parokya — lalo na sa simbahan na may iba't ibang denominasyon — at maging maayos ang pag-uusap.

Walang formula na isang sentence at tapos. Pero may ilang prinsipyo:

Una: hindi mo kailangang ibigay ang lahat ng detalye sa unang sandali. Maganda ang prudence dito. Hindi pa rin ako masyado ngayon ay tapat na sagot na hindi nag-aalok ng buong pakikipaglaban.

Pangalawa: pakinggan kung anong takot nila. Kapag sinasabi ng nanay mong baka mawala ang Diyos sa buhay mo, hindi siya nag-aaway sa iyo. Nagmamalasakit siya. Ang sagot ay hindi huwag kang manghimasok; ang sagot ay huwag kang mag-alala, hindi ako nag-aabandona sa Diyos. Iba ang nangyayari.

Pangatlo: huwag mong itago kung ano talaga. Kung umalis ka sa simbahan dahil sa abuso, sa scandal, sa specific na bagay — may karapatan ang pamilya mong mag-aabot ng pakikiramay. Hindi sila laging makakatugon nang maganda, lalo na sa unang sandali. Pero kalaunan, maaaring umiwas sila sa parehong lugar na ginawang dahilan ng paglayo mo.

Pang-apat: alamin na hindi sila ang final na hukom. Ang relasyon mo sa Diyos ay sa pagitan mo at niya. Hindi sa pagitan mo at ng pamilya mo. Mahal mo ang pamilya. Pero hindi mo dinadala ang kanilang takot sa harap ng Diyos.

Anong delikado sa paglayo

Sulit banggitin ang isang ito, hindi para takutin kundi para maging tapat.

Sa loob ng kasaysayan, maraming taong umalis sa simbahan dahil sa tunay na sakit at hindi na bumalik sa anumang relasyon sa Diyos. Hindi dahil sa kanilang sira. Dahil sa walang nagtulong sa kanilang paghihiwalay ng Diyos na sinasamba sa simbahang nakasakit. Ang sakit ay umakyat at sumakup sa lahat.

Hindi ito sinasabing kung umalis ka, magiging atheist ka. Sinasabing kapag nasaktan ka, ang pinakamadaling lakad ay tumigil sa pagpapakita. At ang tumigil sa pagpapakita sa Diyos ay madalas na katumbas ng pag-iwan sa Diyos, hindi dahil tinanggihan mo siya, kundi dahil tumigil ka sa pakikipag-usap.

Kung umaalis ka sa simbahan, pakihiling ang sarili mong manatili sa pakikipag-usap kahit ano. Hindi para sa kapakinabangan ng simbahan. Para sa sarili mo. Pwede iyong nag-iisang panalangin sa umaga. Pwede iyong pagbabasa ng Ebanghelyo ng walang grupo. Pwede iyong chat sa amin tuwing ramdam mong walang pinapakinggan.

Para sa nag-iisip ng deconstruction

Maraming young Pilipino ngayon ang dumadaan sa tinatawag sa Ingles na deconstruction — ang paghihiwalay ng mga sinabi sa atin tungkol sa Diyos mula sa kung sino talaga ang Diyos. Hindi laging masama ito. Maraming Kristiyanong manunulat na minamahal ng tradisyon — sina Saint Augustine, Saint Teresa ng Avila, mga manunulat ngayon — ay dumaan sa malalim na panahon ng paghuhugot.

Ang tanong ay hindi kailangan kang dumaan dito? — pero kung dumadaan ka, ang test ay hindi anong inalis mo? kundi anong itinatayo mo sa lugar nito?

Ang masaket na deconstruction ay ang ginagawang puwesto para sa nothing — wala na akong dala. Kung iyon ay totoong patutunguhan mo, deserve mong harapin. Pero sulit alalahanin na may iba pang patutunguhan: paghuhugot kung sino talaga ang Diyos, at pagtanggap kung sino siya nang hindi naki-package ng kahit anong kultura, simbahan, o pamilya. Hindi ito bumalik ka sa dating. Mas malalim ito.

Si Hesus mismo ang nag-aanyaya

Sa Ebanghelyo ni Mateo, sa eksena na ang panloob ng kanyang pananakot sa religious leadership ay nasa pinakatuktok, si Hesus, ayon sa Ebanghelyo, ay nag-anyaya: "Halikayo sa akin, kayong lahat na napapagal at nabibigatan, at bibigyan ko kayo ng kapahingahan."

Hindi halikayo sa simbahan, kung gusto ko pa kayo. Halikayo sa akin.

Iyong pagkakaiba ay malalim. Ang sentral na imbitasyon ng Kristiyanong tradisyon ay hindi sumama ka sa institusyon. Ito ay sumama ka kay Hesus. Sa kalaunan ay nagbubunga ito ng pagsama sa iba — dahil hindi siya ginawa para makasarili — pero ang sentral na imbitasyon ay personal.

Kung pagod ka na sa institusyon, sa pormalismo, sa kultura, sa drama — pwede kang bumalik sa sentro: kay Hesus. Tapos, sa paglipas ng panahon, hanapin mo ang ibang taong nasa parehong lugar. Hindi mo kailangang ayusin ang lahat ngayon-ngayon. Pero hindi mo kailangang itigil ang lahat.

Ano ngayon?

Kung galit ka sa specific na simbahan, sa pari, sa pastor, sa kanyang sariling sira — pwede mong subukan dito. Libre ang chat namin, pribado, at sa Tagalog. Walang i-defend ng anumang institusyon. Hindi tatanungin kung Catholic o Born Again ka. Pakikinggan ka. Ikaw ang magsisimula, ikaw rin ang magtatapos.

Kung gusto mong subukang basahin sa Bibliya kung paano nakikita ni Hesus mismo ang abuso ng relihiyon, magaling lugar ng simula ang Mateo 23 at ang eksena sa templo sa Marcos 11. Para sa Filipino na mambabasa, ang Magandang Balita Biblia (MBB) ang pinaka-accessible na modernong salin, libreng nababasa online.

Saan ito nagmula sa Bibliya

• Hebreo 10:24–25 — ang pananatili sa Kristiyanong komunidad
• Mateo 23:23–28 — ang matalim na pagtuligsa ni Hesus sa hipokrisya ng simbahan
• Marcos 11:15–17 — si Hesus na nagulo ang ginawang negosyong templo
• Juan 4:21–24 — ang lugar ng pagsamba ay hindi mahalaga, kundi ang puso
• Efeso 2:19–22 — ang Kristiyanong komunidad bilang isang itinatayo
• 1 Juan 1:9 — ang patawad na hindi nakasalalay sa simbahan