Nawezaje kupata kanisa zuri?

Katika Afrika Mashariki, kuna makanisa mengi. Unaweza kutembea barabara moja na kupita makanisa matano. Kuna makanisa ya kitamaduni — Anglikana, Kikatoliki, Lutheran — yaliyokuwepo kwa karne. Kuna makanisa ya kipentekoste makubwa yenye sauti kubwa za kanda za mwendoo. Kuna makanisa ya kwenye nyumba yenye watu watano. Kuna makanisa makubwa ya runinga yenye wahubiri waliokuwa watu mashuhuri.

Lakini si yote ni sawa. Watu wengi wamepoteza pesa, mahusiano, hata afya yao ya kiakili kwa kujiunga na makanisa ya udanganyifu. Wengine wamekwama katika makanisa ambayo yanafundisha kuwa Mungu anaahidi utajiri kwa kila mwamini — na wakati utajiri haufiki, wanahisi imani yao ni dhaifu.

Ukurasa huu unakusaidia kupata kanisa lenye afya. Hauandiki orodha ya makanisa mahususi. Unakupa zana za kutathmini — dalili zinazoonyesha kanisa lenye afya, na ishara za onyo zinazoonyesha kanisa hatari. Maamuzi yako mwenyewe; tunatoa tu zana.

Maneno machache kwanza

Kwa msomaji ambaye anataka kufafanua maneno haya:

• Yesu wa Nazareti alikuwa mwalimu wa kidini wa Kiyahudi aliyeishi katika eneo la Palestina katika karne ya kwanza. Dai mahususi la Kikristo ni kwamba alikuwa pia Mungu katika sura ya mwanadamu. Aliuawa na serikali ya Kirumi karibu mwaka 30 BK kwa njia inayoitwa kusulubiwa.
• Injili (kwa umoja, bila "ya") ni neno la mkato ambalo Wakristo wanalitumia kumaanisha ujumbe wa msingi kuhusu Yesu.
• Mtume ni cheo Wakristo wa kwanza walichotumia kwa kundi dogo la viongozi ambao Yesu aliwatuma kufundisha.
• Paulo alikuwa kiongozi wa kwanza wa Wakristo aliyeandika takriban theluthi moja ya Agano Jipya.
• Mchungaji, kwa Waswahili wa kanisani, kwa kawaida humaanisha kiongozi wa kanisa. Lakini katika maandiko ya kale, neno ni picha — mtu anayetunza kondoo kwa kuwalisha, kuwalinda, na kuwaongoza kwa hatua za matunzo.

Jibu fupi na la kweli

Kanisa lenye afya halibainiki kwa ukubwa, kwa muziki mzuri, au kwa idadi ya miujiza inayotangazwa. Linabainika kwa mambo manne: linahubiri ujumbe wa kweli wa Yesu (siyo ahadi za pesa), watu wanapendana kweli (siyo tu mikutano ya kupiga makelele), viongozi wanawajibika (siyo wanaoabudiwa), na imani inaonekana kwa kazi katika jamii.

Dalili nne za kanisa lenye afya

Wakristo wa kwanza, baada ya Pentekoste, walianza kuishi kwa namna fulani ambayo Luka, mwandishi wa Matendo ya Mitume, aliieleza:

Nao walikuwa wakidumu katika fundisho la mitume, na katika ushirika, na katika kuumega mkate, na katika kusali.

Mistari minne hapa. Hizi bado ni dalili nne za kanisa lenye afya leo.

Fundisho la mitume. Kanisa zuri linafundisha kile Yesu na mitume wake walifundisha — siyo kile linavyovumika sasa, siyo kile linaloleta wahudhuriaji wengi, siyo kile mhubiri ametunga binafsi. Mafundisho yake yanaweza kuthibitishwa kwa Biblia. Wahubiri wake wanahimiza watu kusoma Biblia wenyewe, siyo kutegemea tafsiri zao.

Ushirika. Watu wanajuana. Wanasaidiana wakati wa magonjwa, vifo, ndoa, ajira mpya. Hii siyo tu mikutano ya Jumapili. Ni mtandao halisi wa watu wanaoshikana katika maisha ya kila siku.

Kuumega mkate — yaani, kushiriki meza pamoja, mkate na divai vinavyowakumbusha juu ya kifo cha Yesu. Hili ni jambo la kawaida la ibada katika kanisa lenye afya. Si sherehe kubwa peke yake.

Kusali. Kanisa zuri linaomba — kwa pamoja na kibinafsi. Si tu kupiga kelele kwa muziki, bali pia kuwa kimya mbele za Mungu.

Ishara saba za onyo

Hapa ni ishara saba ambazo, kama unaziona, zinakuhitaji ufikirie sana. Hizi siyo dalili zote mbaya, lakini kwa pamoja zinaonyesha matatizo.

Mhubiri anaendekeza utajiri kama ishara ya neema. Kama kanisa linakufundisha kwamba ikiwa unatoa zaidi, utapokea zaidi — kwamba imani yako inapimwa kwa kile unachomiliki, kwamba magari makubwa na nyumba za kifahari ni "baraka za Mungu" — hili ni jambo la onyo. Yesu mwenyewe alikuwa fukara. Mitume wake walikuwa mara nyingi maskini. Paulo aliandika kuhusu kuwa na njaa na kufungwa gerezani.

Yesu, kulingana na Mathayo, aliwaambia wafuasi wake:

Jihadharini na manabii wa uongo, wanaowajilia katika mavazi ya kondoo, walakini kwa ndani ni mbwa-mwitu wakali. Mtawatambua kwa matunda yao.

Matunda gani ya kuyaona? Sio ufahari wa mhubiri. Bali jinsi watu wa kanisa wanavyokua katika tabia ya kweli — uvumilivu, fadhili, ukweli, kujidhibiti.

Mhubiri haweki mipaka ya kifedha kwa ajili yake. Mhubiri anatumia pesa za kanisa kwa magari ya kifahari, nyumba za bei mbaya, ndege za binafsi, mavazi ya gharama kubwa — wakati waumini wengi wanahangaika. Hili ni jambo la onyo zaidi. Paulo aliandika kwa Timotheo kuhusu sifa za kiongozi:

Asiwe mlevi wa mvinyo, wala mtu wa kupiga watu, bali mwenye kupole, wala asiwe mtu wa kushindana, wala asiwe mtu wa kupenda pesa.

Kanisa zuri lina uwazi wa kifedha. Watu wanajua pesa zinaenda wapi. Mhubiri hayuko kwenye nafasi ya kujifaidisha bila uchunguzi.

Hakuna nafasi ya maswali au mashauri. Kama mhubiri anasema "msiniulize," kama anajitangaza kama "mtu wa Mungu" ambaye hawezi kuhojiwa, kama anasema watu wanaohoji ni "viumbe vya shetani" — hili ni jambo la onyo zito sana. Yohana, mtume wa Yesu, aliandika:

Wapenzi, msiiamini kila roho, bali zijaribuni hizo roho, kwamba zimetokana na Mungu; kwa sababu manabii wa uongo wengi wametokea duniani.

Zijaribuni — hili ni agizo. Wakristo wanapaswa kuthibitisha mafundisho, siyo kuyakubali tu. Mhubiri yeyote anayekataa kuthibitishwa ana kitu cha kuficha.

Ibada za kushinikiza mhemko, bila mafundisho. Muziki mwingi, kupiga kelele, kuanguka chini, kuzimia. Hakuna ubaya na shauku katika ibada. Lakini wakati ibada yote ni mhemko bila mafundisho, watu hawana cha kushikilia katikati ya juma. Wanahisi vizuri Jumapili, kisha wanarejea katika hofu na utupu kufikia Jumatatu.

Kuahidi miujiza ya hakika kwa kuchangia. Mhubiri anasema "tia sadaka ya elfu hamsini na utapokea miujiza ya elfu mia tano." Hili ni biashara, sio imani. Yesu hakuwahi kuuza miujiza. Aliponya watu kwa neema, bila gharama.

Kuwatenga waumini na familia zao, marafiki wao, au makanisa mengine. Ishara hii ni hatari zaidi. Kanisa la udanganyifu mara nyingi linajaribu kuwafanya waumini wahisi kwamba ni waumini wao tu ndio "wa kweli" — kwamba wengine ni "wa shetani," kwamba familia zao ni "wapagani." Hii inajenga uhuru wa mhubiri kushikilia waumini bila uchunguzi wa nje.

Kama mhubiri wako anakuambia uvunje mahusiano na familia yako kwa sababu "hawajui Mungu," hilo siyo kanisa. Hiyo ni ibada ya udanganyifu, hata kama imeitwa kanisa.

Kiongozi mmoja ana nguvu yote. Hakuna baraza la wazee linaloweza kumhoji. Hakuna chama cha makanisa kinachomwajibikia. Hakuna mtu anayeweza kumsahihisha. Hili ni jambo la onyo kubwa. Maandiko ya Kikristo yanaongelea juu ya viongozi wengi — wazee, walimu, waangalizi — kufanya kazi pamoja kuongoza kanisa. Mtu mmoja peke yake bila kuwajibika ni tatizo.

Maswali ya kujiuliza kuhusu kanisa lako

Kama tayari uko katika kanisa fulani na unataka kutathmini, jiulize maswali haya kwa unyofu:

Je, ninajifunza kuhusu Biblia, au ninajifunza tu mafundisho ya mhubiri?

Je, mhubiri anakubaliana kuhojiwa, au anajitangaza kama mamlaka isiyoweza kukosoa?

Je, kanisa lina uwazi wa kifedha?

Je, watu wa kanisa wanakua katika tabia ya kweli — uvumilivu, fadhili, ukweli — au wanakua tu katika shauku ya ibada?

Je, kanisa linatuhudumia maskini wa jamii, au linajilimbikiza tu ndani?

Je, ninaona watu wakichukuliwa kwa hadhi sawa, au kuna mfumo wa "watu muhimu" wanaopendelewa?

Je, kanisa linatuhimiza kuwa katika mahusiano ya afya na familia zetu na marafiki, au linatutenga?

Kama majibu yako mengi ni mabaya, ni vyema kuanza kufikiria. Hii haimaanishi unapaswa kuondoka leo. Inamaanisha unapaswa kuwa makini.

Kanisa la ukubwa gani

Watu wengi wanahisi kwamba kanisa kubwa ni bora — kwa sababu "Mungu anawabariki." Hili ni kosa la wazi. Ukubwa wa kanisa unaonyesha tu kile kanisa linavyofanya kuvutia watu. Inaweza kuwa kweli, lakini inaweza pia kuwa muziki mzuri, hotuba za furaha, au ahadi za uongo.

Kanisa dogo linaweza kuwa lenye afya zaidi kuliko kubwa. Au kanisa kubwa lenye watu wengi waliojuana kwa makundi madogo linaweza kuwa lenye afya. Saizi peke yake siyo dalili.

Jambo muhimu ni kama unaweza kujuana na watu wengine kwa kweli. Kama unahudhuria kanisa la watu elfu kumi lakini hujui jirani zako wala hawajui wewe, hilo siyo kanisa kwa wewe — ni mkutano. Tafuta mahali ambapo unaweza kujengwa katika mahusiano ya kweli.

Madhehebu mbalimbali

Watu wengine wanauliza: "Niende kwa Wakatoliki, Walutheri, Wapentekoste, au madhehebu nyingine?" Hili ni swali la pili kwa swali la kwanza la kanisa lenye afya.

Ndani ya kila madhehebu, kuna makanisa yenye afya na yenye matatizo. Wakatoliki wa kawaida wanaweza kuwa wenye afya zaidi kuliko kanisa la kipentekoste lenye mhubiri wa uongo. Kanisa la kipentekoste linaweza kuwa lenye afya zaidi kuliko kanisa la kiprotestanti lililokufa kiroho.

Tafuta kanisa lenye afya — bila kujali madhehebu — na uwe ndani yake kwa kweli. Wakristo wamekuwa wakigawanyika kwa madhehebu kwa karne, na kuna ukweli na makosa katika kila moja. Lakini kile kinachofanya kanisa kuwa la Yesu siyo madhehebu yake. Ni kile linachofundisha kuhusu yeye na jinsi linavyowapenda watu.

Wakati huwezi kupata kanisa zuri haraka

Wakati mwingine unaishi mahali ambapo hakuna kanisa zuri karibu. Au umetoka katika kanisa lililokuumiza na unahitaji muda. Au wewe ni mwanamke unayetafuta kanisa ambapo wanawake wanaheshimiwa, na unashindwa kupata.

Hili ni jambo halisi. Mwandishi wa barua iliyokuwa kwa Waebrania aliandika:

Tukatiani kati yetu, na kuhimizana katika upendo na kazi nzuri; wala tusiache kukusanyika pamoja, kama ilivyo desturi ya wengine.

Aliongelea juu ya kukutana — lakini hakusema lazima kiwe katika muundo wa kawaida wa kanisa. Watu wachache wa Wakristo wanaokutana nyumbani kwa unyofu, kusoma maandiko pamoja, kuombea kila mmoja, ni kanisa pia.

Kama unahitaji muda kupona kabla ya kujiunga na kanisa lingine, mpe muda. Lakini usikae peke yako milele. Wakristo wamekusudiwa kuwa pamoja. Tafuta angalau watu wachache wa kuongea nao kuhusu imani yako, hata kama bado huwezi kuingia katika ibada rasmi.

Na sasa?

Kama una kanisa unalolitathmini, au umetoka katika kanisa lililokuumiza, au unahitaji msaada kufikiria njia mbele, mazungumzo yetu yapo. Ni ya bure, ya faragha, na kwa lugha yako. Wewe unaanzisha; wewe unamaliza wakati wowote unaotaka.

Hii inatoka wapi katika Biblia

• Matendo 2:42–47 — sifa za kanisa la kwanza
• 1 Timotheo 3:1–7 — sifa za viongozi wa kanisa
• 2 Timotheo 4:3–4 — onyo dhidi ya walimu wanaopendekeza wanachotaka watu
• Waebrania 10:24–25 — kuhimizana, kutokuacha kukusanyika
• Mathayo 7:15–20 — "mtawatambua kwa matunda yao"
• 1 Yohana 4:1 — "zijaribuni hizo roho"