Waarom laat God lijden toe?

Vrijwel niemand typt deze vraag abstract in. Er is iets gebeurd, of iets gebeurt nog, en "waarom laat God lijden toe" zijn de woorden die er ongeveer bij passen. Dus voor we iets anders doen: als je hier kwam vanuit dat soort pijn, deze pagina is voor jou, en we nemen dat serieus.

Je hoeft niet religieus te zijn om verder te lezen. Wat volgt is wat het christendom feitelijk beweert over lijden — en je kunt het lezen als één concreet antwoord, in gewone taal, om naast te leggen wat je verder al geprobeerd hebt.

Een paar termen vooraf

Voor lezers zonder achtergrond in het christendom:

• Jezus van Nazaret was een Joodse religieuze leraar die in de eerste eeuw leefde in het door Rome bezette Palestina. Het christendom beweert daarnaast dat hij ook God in mensengedaante was. Hij werd rond het jaar 30 n.Chr. door de Romeinse overheid geëxecuteerd, met een methode die kruisiging heet.
• Het kruis is de korte christelijke aanduiding voor die executie — de publieke Romeinse executie van Jezus rond het jaar 30 n.Chr.
• De opstanding is de christelijke claim dat Jezus, na zijn executie, drie dagen later levend gezien werd door meerdere met naam genoemde getuigen.
• Christus is een titel, geen achternaam. Het is de Griekse vertaling van het Hebreeuwse Masjiach (Messias) — de gezalfde, de lang voorspelde figuur in de Joodse traditie.
• Adam, in de openingshoofdstukken van de Bijbel, is de naam voor de eerste mens. Latere schrijvers gebruiken Adam als korte aanduiding voor de mensheid zoals die nu feitelijk is — gebroken, sterfelijk, ver van waar ze voor bedoeld was.

Een kort, eerlijk antwoord

Het christendom heeft geen nette filosofische oplossing voor lijden. Het heeft iets anders en vreemders: de claim dat God zelf het lijden is binnengegaan in plaats van het wegredeneren.

Dat is niet hetzelfde als een verklaring. Het is een aanwezigheid. Of dat genoeg is, is voor jou om te beoordelen. Maar het is wel wat er feitelijk beweerd wordt — niet "hier is een formule die uitlegt waarom je dit moet meemaken," maar "hier is een God die niet buiten je pijn is gaan staan."

Wat het christendom niet zegt

Eerst de antwoorden die je waarschijnlijk al hebt gehoord, en die het christendom historisch niet als zijn echte antwoord heeft beschouwd.

Niet "het is allemaal Gods plan en je moet er vrede mee hebben." Dat soort taal komt vaak van mensen die het goed bedoelen maar uiteindelijk de pijn proberen weg te poetsen. Het christendom heeft historisch lijden serieus genoemd lijden, en gehuil gehuil. Het heeft niet gezegd dat alles wat gebeurt onmiddellijk goed is.

Niet "je verdient het." Sommige godsdienstige stromingen hebben dat geleerd — als je lijdt, was je vast slecht. Jezus zelf wees dat expliciet van de hand toen mensen hem die vraag stelden over iemand die blind geboren was: het lijden was geen rechtstreekse straf voor iets dat die persoon had gedaan.

Niet "alles gebeurt om een reden die je nog niet kunt zien." Soms is het waar dat goede dingen uit pijnlijke perioden voortkomen. Maar het christendom heeft daar geen formule van gemaakt. Sommige pijn blijft pijn. De claim is niet dat elk verdriet retrospectief een mooi doel krijgt — de claim is een andere.

God is niet buiten de pijn gebleven

Het hart van het christelijke verhaal is een God die niet buiten de pijn is gebleven. Volgens de evangelieverslagen van Jezus' leven stond hij bij het graf van een vriend en huilde — terwijl hij, volgens dezelfde teksten, op het punt stond hem terug uit de dood te halen. Het detail dat het verslag bewaart is niet dat hij sterk en kalm was. Het detail is dat hij brak.

De vroege christelijke schrijvers zagen daar iets cruciaals in. Wat zij over God beweerden was niet "God is de zorgeloze toeschouwer." Het was iets veel rarer: dat de God die de wereld maakte, op een bepaald moment in de geschiedenis besloot zelf binnen te komen in een sterfelijk lichaam, om geslagen, vernederd en publiekelijk geëxecuteerd te worden — door middel van een kruisiging, een van de meest pijnlijke en vernederende doodsstraffen die het Romeinse Rijk kende.

De Joodse profeet Jesaja, schrijvend ongeveer zevenhonderd jaar voor Jezus, had zo'n figuur al beschreven: "Hij werd veracht, door mensen gemeden, hij was een man die het lijden kende en met ziekte vertrouwd was... Hij heeft onze ziekten op zich genomen, ons lijden heeft hij gedragen."

Het christendom leest die regels als een vooraankondiging — dat de God die de wereld maakte ervoor koos zijn antwoord op het lijden niet vanuit veiligheid te geven, maar er volledig in te gaan.

Er is een publieke grond voor hoop

De christelijke claim gaat verder dan God leed mee. De claim is dat dezelfde Jezus die gedood werd, drie dagen later zijn graf uit liep — wat christenen de opstanding noemen.

Paulus (een van de vroegste christelijke schrijvers) zei het in een brief aan christenen in Korinte zo. (Een opmerking vooraf: de uitdrukking eersteling of eerste oogst hieronder is een landbouwbeeld — de eerste vrucht die wordt binnengehaald als teken dat de hele oogst eraan komt.)

Christus is opgewekt uit de dood, als de eerste van hen die gestorven zijn. Zoals allen sterven in Adam, zo zullen allen ook in Christus levend gemaakt worden... De laatste vijand die vernietigd zal worden is de dood.

Het punt is niet dat de opstanding jouw specifieke lijden begrijpelijk maakt. Dat doet zij niet. Het punt is dat er nu een publieke, historische reden is om te geloven dat lijden niet het laatste woord heeft — niet omdat iemand dat zegt, maar omdat er iets gebeurd is.

Wat hoop in deze traditie niet is

Hoop in de christelijke betekenis is niet hetzelfde als optimisme. Optimisme zegt dat het wel meevalt. De christelijke hoop zegt dat het soms niet meevalt — sommige dingen die je meemaakt zijn echt zo erg als ze voelen — en dat het toch niet het einde is. Dat zijn twee verschillende dingen.

Paulus, dezelfde schrijver, schreef in een brief aan christenen in Rome iets dat heel direct te maken heeft met deze ervaring. Hij zegt dat de hele schepping kreunt — niet alleen wij, niet alleen mensen, maar alles wat bestaat. Hij heeft daar geen probleem mee om dat woord te gebruiken: kreunen. Lijden wordt niet ontkend. Het wordt gepositioneerd als iets dat in een veel groter herstelverhaal staat dat nog niet af is.

Het einde van het verhaal

Het laatste boek van de Bijbel — een geschrift dat Openbaring heet — beschrijft hoe het verhaal volgens het christendom uiteindelijk afloopt. Niet vluchtige zielen op wolken; iets veel concreters. De passage zegt:

Hij zal alle tranen uit hun ogen wissen. Er zal geen dood meer zijn, geen rouw, geen jammerklacht, geen pijn, want wat er eerst was is voorbij.

Het is opvallend wat hier niet gezegd wordt. Niet "je tranen waren nooit echt." Niet "het stelde eigenlijk niets voor." God veegt de tranen weg — dat impliceert dat ze er waren, dat ze gezien zijn, dat ze niet zijn weggeredeneerd. De christelijke claim is niet dat lijden niet bestond. De claim is dat het op een dag in zijn geheel opgelost en weggenomen wordt, in een wereld waar wat scheef ging volledig hersteld is.

Voor nu

Niets van dit alles antwoordt direct op de specifieke vraag waarmee je hier kwam. Geen pagina kan dat. Wat het christendom op tafel legt is geen formule die jouw verlies, ziekte, breuk, of verdriet uitlegt. Het is iemand. Specifiek deze persoon, die zelf door iets onbeschrijfelijks ging, die de bedoeling had om die ervaring met je te delen, en die zegt dat er een einde van het verhaal komt dat alle huilen op dit moment serieus neemt en uiteindelijk afdoet.

Of dat genoeg is, moet je voor jezelf bepalen. Maar het is wat er beweerd wordt.

En nu?

Als je dit las omdat je nu in iets pijnlijks zit, hoef je het niet alleen te doen. Onze chat is gratis, privé, in je eigen taal. Je hoeft niet sterk te zijn. Je hoeft niets te weten. Jij begint hem; jij sluit hem af wanneer je wilt.

Als je in een acute crisis bent — als je aan jezelf iets wilt doen, of het gevoel hebt dat je het niet meer trekt — bel dan 113 (Nederland) of 1813 (België) of de hulplijn van je land. Praat met iemand voor je iets doet.

Waar dit vandaan komt in de Bijbel

• Johannes 11:33–35 — Jezus die bij het graf van zijn vriend huilt
• Romeinen 8:18–25 — "de hele schepping kreunt" — lijden serieus genomen
• Romeinen 8:28 — wat het bedoelde antwoord op verdriet uiteindelijk inhoudt
• Jesaja 53:3–5 — "een man die het lijden kende en met ziekte vertrouwd was"
• 2 Korintiërs 1:3–4 — God die troost via mensen die zelf zijn vertroost
• Openbaring 21:3–4 — "hij zal alle tranen uit hun ogen wissen"