Is God goed?

De meeste mensen die deze vraag typen, vragen niet of God in een abstract filosofisch register goed is. Ze vragen of God voor hen goed is — en de reden dat ze het vragen is meestal dat het op zijn minst niet zo voelt. Iets is misgegaan, iemand is overleden, iets verschrikkelijks is gebeurd en niet voorkomen, of het beeld van God dat ze hebben meegekregen botst met iets binnen in hen.

Deze pagina probeert geen pleister op een wond te plakken. Ze legt uit wat het christendom — als één traditie met een specifiek antwoord — over Gods goedheid beweert, en ook wat het daar concreet over zegt als de werkelijkheid niet aan dat antwoord lijkt te voldoen.

Eerst een paar begrippen

Voor lezers zonder achtergrond in het christendom:

• Jezus van Nazaret was een Joodse religieuze leraar die in de eerste eeuw leefde in het door Rome bezette Palestina. Het christendom beweert daarnaast dat hij ook God in mensengedaante was. Hij werd rond het jaar 30 n.Chr. door de Romeinse overheid geëxecuteerd, met een methode die kruisiging heet.
• Het kruis is de korte christelijke aanduiding voor die executie.
• De evangeliën zijn vier korte levensbeschrijvingen van Jezus — Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes — geschreven door zijn volgelingen in de decennia na zijn dood, en onderdeel van het tweede deel van de Bijbel.
• De Psalmen zijn een verzameling van honderdvijftig gebeden en gedichten in het eerste deel van de Bijbel.
• Paulus was een vroege christelijke leider die ongeveer een derde van het Nieuwe Testament heeft geschreven. Zijn brieven horen tot de oudste christelijke documenten die we hebben.
• Genade, in christelijke taal, is onverdiende gunst — iemand goed behandelen die het niet verdiend heeft.

Een kort, eerlijk antwoord

De christelijke claim over Gods goedheid is niet "God is in principe aardig en daarom zou je hem moeten vertrouwen." De claim is concreter en raarder: Gods karakter wordt bewezen door één specifieke gebeurtenis waarin hij zelf in de pijn van mensen is gaan staan, niet door beweringen van buitenaf.

Of die claim klopt, hangt af van of die gebeurtenis daadwerkelijk plaatsgevonden heeft. Daarover hieronder meer.

Waarom je deze vraag waarschijnlijk stelt

Voordat we naar de inhoud gaan, een korte pauze. Mensen typen is God goed? in een zoekbalk om een handvol redenen, en het is de moeite waard om te benoemen welke voor jou speelt — omdat het antwoord erop afgestemd hoort te worden.

• Iets concreets is misgegaan. Een diagnose, een verlies, een breuk, jaren van iets wat niet wil wijken. Je vraagt feitelijk: als God goed is, waarom is dit dan toegelaten? Daar is een aparte pagina voor op deze site over lijden.
• Je hebt een beeld van God meegekregen dat schuurt. Misschien een streng beeld uit een gereformeerd of katholiek milieu. Misschien een sentimenteel beeld dat niet meer aansluit bij wie je geworden bent. Je vraagt: is het wáár dat God zo is, of klopt mijn intuïtie dat het anders zit?
• Je weegt of je überhaupt iets met geloof wilt. Je vraagt: is dit iets goeds om mee bezig te zijn, of bouw ik iets op met een figuur die ik later moet verdedigen?

Voor alle drie geldt: de christelijke claim begint niet bij hoe God in het algemeen is, maar bij hoe God zich in één concrete persoon heeft laten zien.

De claim die het christendom maakt

Hier is de claim, in zijn meest directe vorm: als je wilt weten hoe God is, kijk dan naar Jezus.

Dat klinkt simpel, maar het is een zware claim. Het christendom beweert dat Jezus van Nazaret niet alleen iemand was die over God sprak, maar dat hij — in een vorm die in de eerste eeuw schokkend was en dat tot vandaag blijft — God in mensengedaante was. Dat is geen marginale stelling binnen het christendom. Het is de centrale.

De methodologische consequentie is dat de christelijke traditie niet zegt: "begin met losse abstracties over goedheid en pas die op God toe." Ze zegt: "kijk naar wat Jezus deed, hoe hij sprak, met wie hij omging, en welke richting hij koos. Dat is wat het christendom met goedheid bedoelt als ze het over God heeft."

Wat dat concreet betekent

In de gospelverhalen — vier korte levensbeschrijvingen van Jezus, geschreven door zijn volgelingen in de decennia na zijn dood — komt een patroon naar voren dat consistent genoeg is om te benoemen.

Hij ging naar mensen toe die anderen meden

Mensen met huidziekten, prostituees, belastingontvangers (die in de eerste eeuw als collaborateurs met de bezetter werden gezien), mensen die door religieuze gemeenschappen werden uitgesloten — die staan in alle vier evangeliën in zijn directe omgeving. Volgens de verslagen koos hij hun gezelschap niet alleen voor de gelegenheid, maar als kenmerkend onderdeel van wat hij deed.

Volgens een van de evangelieverslagen, toen religieuze leiders hem hierover ondervroegen, antwoordde Jezus dat hij niet voor gezonden was gekomen, maar voor zieken. Voor mensen die zichzelf al opgegeven hadden — of door anderen waren opgegeven — was dat een ander geluid dan ze gewend waren.

Hij raakte mensen aan die niemand wilde aanraken

In dezelfde verslagen wordt herhaaldelijk opgemerkt dat hij mensen fysiek aanraakte op een manier die normaal vermeden werd. Iemand met een huidziekte die ritueel onrein gold, een dode die niemand wilde naderen, een vrouw die door bloedingen jarenlang van gemeenschap was uitgesloten. Het kleine gebaar — de hand op de schouder, de aanraking van de ogen — is in de tekst zelden toevallig.

Hij sprak woedend tegen onderdrukking en zacht tegen schaamte

Een vaak vergeten kant van de evangelieverhalen: Jezus wordt geregeld scherp, vooral tegen religieuze functionarissen die hun macht gebruikten om gewone mensen klein te houden. In een van de meest intense scènes gooit hij de tafels van geldwisselaars omver bij de tempel.

Tegelijkertijd, in een andere scène, staat hij tegenover een vrouw die op overspel is betrapt en wordt aangevoerd om gestenigd te worden. Hij stuurt haar beschuldigers één voor één weg en zegt tegen haar, in het verslag van een van de evangelieën: "ga heen, en zondig vanaf nu niet meer." Geen veroordeling, geen toespraak. Maar ook geen ontkenning dat er iets was om niet meer te doen.

Het patroon is consistent: hard tegen mensen die anderen hard maakten, zacht tegen mensen die door schaamte vermalen werden.

Hij stierf in plaats van weg te lopen

Toen het op zijn arrestatie aan kwam — Jezus wist volgens de verslagen weken van tevoren wat eraan zat te komen — vluchtte hij niet. Hij liet zich gevangennemen, weigerde zichzelf publiekelijk te verdedigen, en stierf onder een Romeinse executie die specifiek bedoeld was om zo afschuwelijk te zijn dat hij toekomstige opstandelingen afschrok.

De vroege christenen interpreteerden dat niet als "hij overkwam het." Ze zagen het als "hij koos het." En een van de oudste christelijke teksten, een brief van Paulus aan een gemeenschap in Rome, vat de implicatie samen: "God spaarde zijn eigen Zoon niet, maar heeft hem voor ons allen overgeleverd — zou hij ons met hem niet alle dingen schenken?"

De redenering is omgekeerd vergeleken met wat veel mensen verwachten. Niet "God is goed, dus hij zal je helpen." Eerder "God heeft het zwaarste al gedaan; alles wat daarna komt moet vanuit dat licht gelezen worden."

Het probleem dat blijft staan

Niets van wat hierboven staat verklaart waarom jouw specifieke pijn niet voorkomen is, of waarom dingen die in een goede wereld niet horen te gebeuren toch gebeuren. Het christendom heeft daarvoor geen sluitende formule. Andere pagina's op deze site gaan dieper in op die specifieke vraag.

Wat het christendom hier wel doet, is een ander argument leveren dan een filosofisch argument. Het zegt: kijk niet naar een logische formule, kijk naar een leven. Als die ene persoon — Jezus — is wie het christendom beweert dat hij is, dan zit de goedheid van God niet in hoe ver hij van je pijn vandaan is, maar in hoe diep hij erin is gegaan.

Een van de oudste regels in een Joodse psalm formuleert het als uitnodiging, niet als bewering: "Smaak en zie dat de Heer goed is." De insteek is dichter bij een laboratoriumexperiment dan bij een dogmatische uitspraak. Het verzoek is: probeer.

Een Nederlandse opmerking

Veel Nederlandstalige lezers komen uit milieus waarin God streng werd voorgesteld — soms uitgesproken, vaker door de cultuur eromheen. Anderen hebben het hele onderwerp nooit serieus genomen omdat het in hun omgeving niet relevant leek. Voor beide groepen is het de moeite waard om de gospelverhalen zelf te lezen voordat je conclusies trekt over Gods karakter. Wat je daarin tegenkomt — als de verslagen iets benaderen van wat ze claimen te zijn — is verrassender en concreter dan veel beelden die er omheen circuleren.

Voor lezers zonder veel context is de BGT (Bijbel in Gewone Taal) toegankelijk; de NBV21 (Nieuwe Bijbelvertaling 2021) is iets formeler maar goed leesbaar.

En nu?

Als je hier niet gekomen bent voor een filosofische analyse maar omdat er iets concreets in je leven of geschiedenis speelt dat de vraag urgent maakt, kun je daarover praten. Onze chat is gratis, privé en in je eigen taal. Jij begint hem; jij sluit hem af wanneer je wilt.

Waar dit vandaan komt in de Bijbel

• Psalm 34:8 — "Smaak en zie dat de Heer goed is"
• Exodus 34:6–7 — een zelfbeschrijving die de Bijbel God meermaals laat herhalen: barmhartig, genadig, geduldig
• Marcus 10:18 — Jezus' opmerking dat alleen God echt goed is
• Lucas 11:11–13 — Jezus' vergelijking van God met een vader die zijn kinderen geen steen geeft als ze om brood vragen
• Johannes 10:11 — "ik ben de goede herder; de goede herder geeft zijn leven voor de schapen"
• Romeinen 8:32 — "hij die zijn eigen Zoon niet heeft gespaard"