Yesu ya tashi daga matattu da gaske kuwa?

Wannan tambaya tana da nauyi. In wani ya tashi daga matattu cikin tarihi, hakan zai canza yadda mutum yake tunani game da rayuwa, mutuwa, da Allah. In bai faru ba, to babbar al'adar duniya ta tsaya a kan kuskure. Babu wani tsaka mai nauyi tsakanin wadannan biyu. Don haka tambayar ta cancanci a kalle ta a fili, ba da girma ba kuma ba da gudu ba.

Wannan shafin ba zai ce "ka yi imani." Zai bayyana abin da masu tarihi suka yarda da shi gaba daya — Kiristoci da ba Kiristoci ba — kuma abin da Kiristanci ke fadi game da abin da hakan ke nufi. Kai ka yanke shawara.

Wasu kalmomi tukuna

Ga mai karatu wanda ba shi da bayanan baya na addinin Kirista:

• Yesu Banazare malamin addinin Yahudawa ne wanda ya rayu a karni na farko a kasar Falasdinu. Da'awar Kiristoci ita ce shi kuma Allah ne a siffar mutum. Hukumar Romawa ta kashe shi a kusan shekara ta 30 BAH ta hanyar da ake kira gicciye.
• Gicciye hanyar kisa ce ta Romawa a fili wanda ake amfani da ita a wancan lokacin. Kiristoci suna amfani da kalmar gicciye a matsayin tunani ga kashe Yesu musamman.
• Tashin Matattu da'awa ce ta Kiristoci cewa Yesu, bayan da aka kashe shi, an gan shi yana raye bayan kwanaki uku ta hanyar shaidu da yawa da aka ambata da suna.
• Linjila tarihin gajeru hudu ne na rayuwar Yesu, wadanda mabiyansa suka rubuta cikin shekaru goma sha hudu zuwa hamsin bayan mutuwarsa.
• Bulus shugaban Kirista ne na farko wanda ya rubuta wani babban bangare na Sabon Alkawari. Kafin ya zama Kirista, yana farautar Kiristoci. Wasikunsa suna daga cikin rubuce-rubucen Kirista mafi tsufa da muke da su.
• Almasihu (Kristi) sunan girma ne, ba sunan iyali ba. Yana nufin wanda aka shafa — siffa da aka yi alkawari da ita a al'adar Yahudawa.

Amsa gajere mai gaskiya

Mafi yawan masu tarihi a wannan filin — Kiristoci da kuma wadanda ba Kiristoci ba — suna yarda da abubuwa hudu na tarihi: an kashe Yesu ta hanyar gicciye a kusan shekara ta 30 BAH; an samu kabarinsa fanko makonni kalilan bayan haka; mutane da yawa, mata da maza, sun ce sun gan shi yana raye; kuma motsi na Kiristoci ya canza daga jin tsoro zuwa shela mai tsanani cikin kwanaki kalilan. Wadannan abubuwa hudu suna bukatar bayani. Tashin matattu shi ne bayanin da Kiristoci suka bayar.

Abin da masu tarihi suka yarda da shi

Wannan ya cancanci kulawa, saboda yawanci mutane suna tunanin tashin matattu lamari ne kawai na imani, ba al'amari ne na tarihi ba. Amma ba haka ba ne.

Kafin ka kai ga tambayar ya tashi ko bai tashi ba, akwai wani tushe na lamarin tarihi wanda ba a jayayya da shi sosai a tsakanin masu tarihi marasa addini.

An kashe Yesu. Wannan an rubuta shi a wajen Linjila. Tacitus, mai tarihin Romawa wanda ba Kirista ba ne, ya rubuta a kusan shekara ta 116 BAH cewa "Kristus" an kashe shi a karkashin Bilatus Bunti yayin mulkin sarki Tibariyas. Yusufu Bayahude, mai tarihin Bayahude na karni na farko wanda ba Kirista ba ne, ya kuma ambaci kashen.

An samu kabarinsa fanko. Wannan kuma masu tarihi marasa addini suna yarda da shi gaba daya, saboda abokan adawar motsi na Kiristoci na farko a Urushalima — wadanda suke da dukan dalilin kawo karshen motsi — ba su taba bayar da gawar ba a matsayin shaida. Yin haka, da zai shafe motsi cikin kwana daya. Ba a yi haka ba.

Mutane sun ce sun gan shi. Wannan kuma masu tarihi sun yarda — ba a matsayin "da gaske ya bayyana" ba, sai dai a matsayin "mutanen sun yi imani sosai sun gan shi har sun mutu suna fadi haka." Mata ne suka fara, bisa ga Linjila — wani al'amari mai mahimmanci, saboda a wancan al'umma shaidar mata ba ta da kima a kotu. In wani yana kirkirar labari, ba zai sa mata su zama shaidun farko ba.

Wasika daga shekaru ashirin da mutuwar Yesu

Wannan shi ne abu daya da mai karatu ya kamata ya san. Bulus ya rubuta wasika ga Kiristocin birnin Korinti a kusan shekara ta 55 BAH — wato kasa da shekaru ashirin da abin da ya faru. A wancan wasikar, ya rubuta wani abu wanda masu tarihi na rubutu suka yarda yana da girma:

Domin abin da na karba, shi na ba ku kafin komai: Almasihu ya mutu domin zunubanmu bisa ga rubuce-rubucen, an binne shi, an tashe shi a rana ta uku bisa ga rubuce-rubucen, ya bayyana ga Kefas, sa'an nan ga sha biyun. Bayan haka ya bayyana ga 'yan'uwa fiye da dari biyar a lokaci daya, wadanda yawanci suna nan har yanzu, ko da wasun su sun yi barci.

Masu tarihi na rubutu suna kallon wannan a matsayin furucin imani na karshe-karshe wanda ya riga rubuce-rubucen — wato, mai yiwuwa Bulus ya samu shi cikin shekaru hudu zuwa biyar na mutuwar Yesu. Wannan ba labari ne wanda ya tashi cikin karnoni ba. Wannan al'amari ne wanda mabiyan farko suka shela kusa da lokacin lamarin, kuma sun ambata mutanen da har yanzu suna raye — "yawanci suna nan har yanzu, ko da wasun su sun yi barci" — kamar yana cewa: "in kana shakka, ka je ka tambaye su."

Mabiyan farko sun canza

Wannan shi ne wani lamari mai bukatar bayani. Bisa ga Linjila, mabiyan Yesu sun gudu lokacin da aka kama shi. Daya daga cikinsu mai suna Bitrus, daya daga cikin masu kusa da Yesu, ya yi inkarinsa sau uku. Sun rufe kansu cikin daki saboda tsoron za a kama su nan da nan.

Cikin makonni kalilan, wadannan mutane sun fito a fili a Urushalima — birnin da aka kashe shi — suna shela cewa ya tashi daga matattu. Sun fuskanci dakurawa, daurin kurkuku, da kuma kisa. Yawancinsu sun mutu suna fadin abu daya.

Wannan ya cancanci a kalle shi. Mutane suna mutuwa don abubuwan da suka yi imani da su a karya, eh — mutane suna mutuwa don al'amura na addini a kowane zamani. Amma babu wanda yake mutuwa don abin da ya sani da kansa ne karya. Mabiyan farko ba ji suka yi labarin tashin matattu daga wani ba; sun ce sun gan shi da idanunsu. In suna karya, sun san suna karya. Kuma duk da haka, sun bi har ga mutuwa.

Bayanin da ake bayarwa

Akwai bayani na zamani da yawa game da abin da ya faru wadanda ba su hada da ainihin tashin matattu ba. Suna da iyaka.

Bayani na "sun yi karya" yana fuskantar matsala da abin da ya gabata. Mutane ba sa mutuwa don karya wadda suka kirkira da kansu, musamman lokacin da za su iya tserewa ta hanyar fitowa daga abin a fili.

Bayani na "sun ga hangen" yana fuskantar matsala saboda Bulus ya ce mutane fiye da dari biyar sun gan shi a lokaci guda. Hangen rashin lafiya ba ya faruwa ga jama'a a lokaci guda da hoto iri daya.

Bayani na "jiki an sace shi" yana fuskantar matsala saboda abokan adawa za su iya magance hakan ta hanyar bayyana jikin, kuma ba su yi haka ba — kuma kuma mabiyan ba za su mutu don sata da suka yi da kansu ba.

Wannan ba ya nufin tashin matattu shi ne kawai bayani da za a iya tunani. Yana nufin cewa, a matsayin lamarin tarihi, sauran bayanan suna da kalubale fiye da mafi yawan mutane ke gane.

Inda wannan ya bar kai

Tashin matattu da'awa ce mai tarihi ba kawai da'awa ta ibada ba. Bulus, a wasikar zuwa ga Kiristocin Korinti, ya rubuta a fili abin da hakan ke nufi:

In kuwa ba a tashe Almasihu ba, to wa'azinmu na banza ne, kuma bangaskiyarku ma ta banza ce... In ga rayuwar nan kawai muke da bege a kan Almasihu, mu ne mafiya tausayi cikin dukan mutane.

Wannan ba harshe ne mai gudu ba. Yana cewa: in wannan bai faru ba, dukan al'amari na banza ne. Ba a tuhumar mu da ji ba; an tuhumar mu da tunani.

Mafi sauki hanyar ci gaba da bincike ita ce karanta daya daga cikin tarihin gajeru hudu na rayuwar Yesu. Linjila ta Markus mafi gajeri — yana daukar kusan minti tasa'in a karanta. Linjila ta Yohanna tana da salo daban da bayanai daban-daban. Ana iya samun su a yarenmu na Hausa a yanar gizo a kyauta.

To yanzu fa?

In kana son ka tattauna abin da ka karanta — ko kana cikin shakka, ko kana cikin sha'awa, ko kana cikin wani al'amari na hakika a rayuwarka — za ka iya yin haka da mu. Tattaunawarmu kyauta ce, ta sirri, kuma a yarenka. Kai kake fara ta; kai kake kawo karshenta lokacin da kake so.

Inda wannan ya fito a cikin Littafi Mai Tsarki

• 1 Korintiyawa 15:3-8 — jerin shaidun da Bulus ya bayar
• Markus 16:1-8 — Linjila ta Markus a kan kabari fanko
• Luka 24:36-43 — Yesu ya bayyana ga mabiyansa bayan tashinsa
• Yohanna 20:24-29 — Toma yana neman shaida ta kashin kansa
• Ayyukan Manzanni 2:32 — shela ta farko na Bitrus a Urushalima
• 1 Korintiyawa 15:14-17 — "in ba a tashe Almasihu ba, wa'azinmu na banza ne"