Είναι εντάξει να φύγω από την εκκλησία;

Είναι μια ερώτηση που γίνεται όλο και πιο συχνή. Σε γενιές που μεγάλωσαν με γιαγιά που πήγαινε κάθε Κυριακή, με νηστείες, με βάφτιση και με στεφάνια στα ελληνικά μοτίβα, ένα διαρκώς αυξανόμενο τμήμα νέων ανθρώπων ρωτάει αν τους χρειάζεται αυτό. Δεν είναι κατ' ανάγκη ότι έχουν χάσει την πίστη τους. Πολλοί από αυτούς εξακολουθούν να αναγνωρίζουν τον Θεό, να ανάβουν κερί σε κάποια στιγμή ανάγκης, να ξέρουν να κάνουν το σταυρό τους. Αυτό που έχουν χάσει είναι η σύνδεση με την εκκλησιαστική κοινότητα.

Αυτή η σελίδα δεν θα σας κατηγορήσει. Δεν θα σας πει ότι είστε αμαρτωλός, ούτε ότι έχετε κάνει ένα πνευματικό λάθος. Θα παρουσιάσει αυτό που η χριστιανική παράδοση πραγματικά λέει για αυτή την ερώτηση — και θα σας αφήσει να αποφασίσετε με βάση το τι ισχύει για τη συγκεκριμένη σας κατάσταση.

Μερικοί όροι πρώτα

Για όποιον δεν έχει το υπόβαθρο:

• Ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ ήταν ένας Ιουδαίος θρησκευτικός δάσκαλος του 1ου αιώνα. Ο χριστιανισμός υποστηρίζει ότι ήταν επίσης Θεός σε ανθρώπινη μορφή.
• Τα ευαγγέλια είναι τέσσερις σύντομες βιογραφίες της ζωής του Ιησού.
• Ο Παύλος ήταν ένας από τους πρώτους χριστιανούς ηγέτες που έγραψε ένα μεγάλο μέρος των πρώτων χριστιανικών κειμένων.
• Εκκλησία, στα πρωτότυπα κείμενα της Καινής Διαθήκης, είναι μια ελληνική λέξη — ἐκκλησία — που σημαίνει σύναξη. Δεν αναφερόταν αρχικά σε ένα κτίριο, αλλά στη συγκέντρωση των ανθρώπων που ακολουθούσαν τον Ιησού. Σε ορισμένα σύγχρονα συμφραζόμενα, η λέξη χρησιμοποιείται και για το ίδρυμα — ένα συγκεκριμένο ιστορικό σχήμα οργάνωσης.

Μια σύντομη, ειλικρινής απάντηση

Εξαρτάται από τι ακριβώς ρωτάτε. Αν ρωτάτε αν είναι εντάξει να φύγετε από μια συγκεκριμένη ενορία επειδή υπάρχει πραγματική προδοσία ή κενότητα εκεί, ναι. Αν ρωτάτε αν είναι εντάξει να ξεχάσετε όλη την ιδέα της κοινότητας χριστιανών συνολικά, η χριστιανική παράδοση έχει πιο διαφοροποιημένη απάντηση — και αξίζει να την ακούσετε πριν αποφασίσετε.

Πρώτη διάκριση: η ενορία και το ίδρυμα

Είναι κρίσιμο να ξεχωριστούν δύο πράγματα.

Μια συγκεκριμένη ενορία ή μια συγκεκριμένη κοινότητα μπορεί να είναι σπασμένη με τρόπους πολύ συγκεκριμένους. Ένας ιερέας που έδρασε ως δικτάτορας. Μια οικογένεια που χρησιμοποιεί τη θρησκευτικότητα ως όπλο. Μια κοινότητα που κάθεται κάθε Κυριακή χωρίς να σημαίνει κάτι εσωτερικά. Μια ένταση πολιτική ή προσωπική που έχει κάνει το χώρο μη βιώσιμο. Η χριστιανική παράδοση δεν λέει ότι οφείλετε να μείνετε σε ένα συγκεκριμένο μέρος που σας βλάπτει. Δεν είναι πιστότητα στον Θεό να επιστρέφετε σε ένα δωμάτιο όπου παραβιάστηκε η εμπιστοσύνη σας.

Η ευρύτερη ιδέα μιας χριστιανικής κοινότητας είναι κάτι διαφορετικό. Από τις πρώτες δεκαετίες, οι ακόλουθοι του Ιησού συγκεντρώνονταν, μοιράζονταν φαγητό, προσεύχονταν μαζί, βοηθούσαν τους φτωχότερους ανάμεσά τους. Σύμφωνα με τη χριστιανική ανάγνωση, αυτό δεν είναι ένα προαιρετικό χαρακτηριστικό· είναι μέρος του πώς λειτουργεί η πίστη στην πράξη.

Ο ίδιος ο Ιησούς ήταν αυστηρός με τους θρησκευτικούς ηγέτες

Αξίζει να σημειωθεί ότι κάποια από τα πιο τραχιά λόγια στη Βίβλο είναι του Ιησού προς τους θρησκευτικούς ηγέτες της εποχής του. Σε μία σκηνή στο κατά Ματθαίον, τους λέει:

Δένουν φορτία βαριά και δυσβάστακτα και τα βάζουν στους ώμους των ανθρώπων, αλλά οι ίδιοι ούτε με το δάχτυλό τους δεν θέλουν να τα κουνήσουν.

Σε άλλο σημείο, στο κατά Μάρκον, λέει για ορισμένους θρησκευτικούς ηγέτες:

Προσέχετε από αυτούς που θέλουν να περπατούν με στολές και αγαπούν τους χαιρετισμούς στις αγορές, και τις πρώτες θέσεις στις συναγωγές... Αυτοί που καταβροχθίζουν τα σπίτια των χηρών και προσεύχονται μακρόσυρτα για πρόσχημα.

Δεν είναι τα λόγια ενός θρησκευτικού ηγέτη που υπερασπίζεται τους θεσμούς για χάρη της θεσμικότητας. Είναι αυστηρή κριτική κάποιων από τους πιο επιφανείς θρησκευτικούς ηγέτες της εποχής του. Η χριστιανική παράδοση έχει διαβάσει αυτές τις σκηνές ως δήλωση ότι η θρησκευτική θέση δεν είναι αυτόματα ηθική θέση — και ότι η θρησκευτικότητα χωρίς πραγματική αγάπη είναι ακριβώς αυτό που ο Ιησούς απορρίπτει.

Αν αυτό που σας έσπρωξε μακριά από μια ενορία είναι ότι είδατε εξουσία χωρίς συμπόνια, ή τυπολατρία χωρίς ουσία, δεν φεύγετε από κάτι που ο Ιησούς υπερασπιζόταν. Πιθανώς αποστασιοποιείστε από κάτι που εκείνος ο ίδιος καταδίκασε.

Δεύτερη διάκριση: το κτίριο και ο τόπος της λατρείας

Σε μια σκηνή στο κατά Ιωάννην, ο Ιησούς συναντάει μια γυναίκα στο πηγάδι. Η γυναίκα ανήκει σε μια θρησκευτική ομάδα — τους Σαμαρείτες — που είχαν αντιπαλότητα με τους Ιουδαίους για το ποιο όρος ήταν το σωστό σημείο λατρείας του Θεού. Η γυναίκα ρωτάει τον Ιησού γι' αυτό. Η απάντησή του:

Πίστεψέ με, γυναίκα, έρχεται ώρα που ούτε σ' αυτό το όρος ούτε στην Ιερουσαλήμ θα προσκυνείτε τον Πατέρα... Έρχεται ώρα, και είναι τώρα, που οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα σε πνεύμα και αλήθεια· γιατί τέτοιους ζητάει ο Πατέρας να τον προσκυνούν.

Η χριστιανική παράδοση έχει διαβάσει αυτή τη σκηνή ως δήλωση ότι η σύνδεση με τον Θεό δεν είναι περιορισμένη σε ένα συγκεκριμένο κτίριο. Δεν λέει αυτό ότι τα κτίρια δεν έχουν αξία, ούτε ότι οι σύναξες δεν έχουν αξία. Λέει ότι η ουσία είναι σε άλλο επίπεδο.

Αν έχετε πάψει να πηγαίνετε σε μια συγκεκριμένη εκκλησία επειδή το ίδιο το κτίριο σας υπενθυμίζει πληγές, δεν παραβιάζετε κάποιον κανόνα. Ο Θεός, σύμφωνα με τον Ιησού, δεν περιορίζεται σε αυτό το κτίριο.

Τρίτη διάκριση: η ταυτότητα και η πίστη

Πολλοί άνθρωποι ελληνικής καταγωγής βιώνουν ένα συγκεκριμένο σύμπτωμα: είναι πολιτισμικά χριστιανοί χωρίς να είναι πραγματικά ασκούμενοι. Πηγαίνουν στο Πάσχα, τιμούν τα ονόματα του αγίου τους, σέβονται τις παραδόσεις, αλλά δεν αναγνωρίζουν εσωτερική σχέση. Όταν αυτή η κατάσταση γίνεται συνειδητή, μερικοί νιώθουν ότι πρέπει να επιλέξουν: ή να ενταχθούν πραγματικά, ή να φύγουν πραγματικά.

Η αποστασιοποίηση από μια ταυτότητα που δεν αντικατοπτρίζει πραγματικά αυτό που πιστεύετε δεν είναι το ίδιο με τη φυγή από τον Θεό. Είναι μάλλον μια απαίτηση για ειλικρίνεια. Η χριστιανική παράδοση τιμάει την ειλικρίνεια — και ο Ιησούς, σύμφωνα με τις βιογραφίες, ήταν πολύ πιο σκληρός με τους ψεύτικους θρησκευόμενους από όσο με τους ειλικρινείς απίστους.

Αν έχετε φύγει από τη συνηθισμένη πρακτική επειδή δεν θέλατε να συνεχίζετε μια προσχηματική παρουσία, αυτό δεν είναι έλλειψη σεβασμού. Είναι μια συγκεκριμένη μορφή σεβασμού — ένα αρνείτο να ποζάρετε.

Αλλά κάτι υπάρχει στην κοινότητα

Είναι δίκαιο όμως να αναφερθεί κάτι που η ίδια η Βίβλος υποστηρίζει. Σε μια από τις επιστολές της Καινής Διαθήκης (η επιστολή προς Εβραίους, του τέλους του 1ου αιώνα), ο συγγραφέας προτρέπει:

Ας προσέχουμε ο ένας τον άλλον για να παρακινούμαστε σε αγάπη και σε καλά έργα, μη εγκαταλείποντας τη μεταξύ μας σύναξη, όπως είναι η συνήθεια κάποιων, αλλά παρακαλώντας ο ένας τον άλλον.

Παρατηρήστε τι λέει αυτή η γραμμή και τι δεν λέει. Δεν λέει "πηγαίνετε σε λειτουργία την Κυριακή." Λέει: μη χάνετε τη συνήθεια να συγκεντρώνεστε με άλλους που μοιράζονται την ίδια πορεία, για να κάνετε ο ένας τον άλλον καλύτερο.

Η χριστιανική παράδοση υποστηρίζει ότι η ζωή με τον Θεό δεν είναι ποτέ καθαρά ιδιωτική. Υπάρχει κάτι που χάνεται όταν η πίστη γίνεται αποκλειστικά εσωτερική υπόθεση. Όχι επειδή ο Θεός εξαρτάται από συγκεντρώσεις, αλλά επειδή οι άνθρωποι εξαρτώνται από άλλους ανθρώπους για να μη ξεχνούν αυτό που έχει σημασία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μια συγκεκριμένη ενορία είναι η μόνη επιλογή. Σημαίνει ότι, με τον καιρό, αξίζει να βρει κανείς μια ομάδα ανθρώπων — μπορεί να είναι δύο τρεις, μπορεί να είναι μια μικρή κοινότητα, μπορεί να είναι μια ομάδα μελέτης της Βίβλου, μπορεί να είναι μια ενορία διαφορετική από αυτή που μεγαλώσατε — με τους οποίους μπορείτε να μιλάτε ειλικρινά.

Τι κάνετε στο μεταξύ

Αν αυτή τη στιγμή δεν είστε σε μια εκκλησιαστική κοινότητα και δεν είστε έτοιμοι να επιστρέψετε, αυτό είναι ένα σημείο για να σταθείτε. Η χριστιανική παράδοση δεν λέει ότι πρέπει να βιαστείτε. Πολλοί άνθρωποι, μετά από τραυματικές εμπειρίες, χρειάζονται χρόνια πριν μπορέσουν να μπουν ξανά σε ένα ιερό χώρο. Αυτό είναι αποδεκτό.

Στο μεταξύ, μερικά πράγματα μένουν δυνατά:

Η ιδιωτική προσευχή. Δεν χρειάζεται ιερέας ούτε κτίριο για να μιλήσει κανείς στον Θεό.

Η ανάγνωση των κειμένων. Μία από τις βιογραφίες του Ιησού (το κατά Μάρκον είναι το συντομότερο, διαβάζεται σε ενενήντα λεπτά) διαβάζεται οποτεδήποτε και οπουδήποτε.

Η ειλικρινής συζήτηση. Με έναν φίλο που σέβεται την πορεία σας, με κάποιον σε μια πλατφόρμα όπως αυτή — όπου δεν υπάρχει πίεση να συμφωνήσετε με τίποτα.

Μια λέξη για το ορθόδοξο πολιτισμικό βάρος

Πολλοί που διαβάζουν αυτή τη σελίδα φέρουν ένα συγκεκριμένο πολιτισμικό βάρος. Η ορθόδοξη παράδοση είναι βαθιά συνυφασμένη με την ελληνική ταυτότητα — η Παναγία, οι άγιοι, οι εικόνες, οι νηστείες, το πασχαλινό φως. Όταν κάποιος αποστασιοποιείται, συχνά αισθάνεται ότι αρνείται και τη γιαγιά του, την οικογένειά του, ολόκληρη μια πολιτισμική κληρονομιά.

Αυτή η σελίδα δεν παίρνει θέση μεταξύ ορθόδοξης παράδοσης και άλλων χριστιανικών εκφράσεων. Λέει μόνο αυτό: η ίδια η Βίβλος, η οποία σε σημαντικά μέρη της γράφτηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά, δεν συνταυτίζει την πίστη με την πολιτισμική τήρηση. Μπορεί κάποιος να σέβεται και να αγαπάει τη γιαγιά του χωρίς να ασκεί κάθε πρακτική που εκείνη ασκούσε. Και μπορεί κάποιος να βρει την πίστη ζωντανή χωρίς να την έχει συνδέσει με μια συγκεκριμένη μορφή ιδρύματος.

Πού σε αφήνει αυτό

Είναι εντάξει να φύγετε από έναν χώρο που σας βλάπτει. Είναι εντάξει να αρνείστε να ποζάρετε. Είναι εντάξει να χρειαστείτε χρόνο.

Αυτό που λέει η χριστιανική παράδοση, με τη ζεστή φωνή που έχει σε αυτές τις περιπτώσεις, είναι αυτό: μη συγχέετε την έξοδο από κάτι σπασμένο με την έξοδο από τον Θεό. Είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Ο Θεός, σύμφωνα με την παράδοση, δεν περιορίζεται σε εκείνο το κτίριο. Είναι πιθανώς πιο κοντά σας από όσο νομίζετε.

Και τώρα;

Αν θέλετε να μιλήσετε για το συγκεκριμένο πράγμα που σας έσπρωξε μακριά — μια πληγή, μια κούραση, μια ένταση που δεν έχετε ονομάσει ακόμα — η συνομιλία μας είναι δωρεάν, ιδιωτική και στα ελληνικά. Δεν θα σας πιεστεί να επιστρέψετε σε κανέναν χώρο. Εσείς την ξεκινάτε, εσείς την τελειώνετε όποτε θέλετε.

Από πού προέρχεται αυτό στη Βίβλο

• Εβραίους 10:24–25 — "μη εγκαταλείποντας τη μεταξύ μας σύναξη"
• Ματθαίος 23:1–12 — η αυστηρή κριτική του Ιησού προς θρησκευτικούς ηγέτες
• Μάρκος 12:38–40 — προειδοποίηση για επιδεικτική θρησκευτικότητα
• Ιωάννη 4:21–24 — "σε πνεύμα και αλήθεια"
• Πράξεις 2:42–47 — η εικόνα της πρώτης χριστιανικής κοινότητας
• Α' Κορινθίους 1:10–13 — προειδοποίηση κατά της διχόνοιας στις πρώτες χριστιανικές ομάδες